قانون خدمت وظيفه عمومي

مصوب 1363/07/29 مجلس شوراي اسلامي




پرده زمانی: مرحله تصویب:

‌قانون خدمت وظيفه عمومي
مصوب 1363,07,29با اصلاحات و الحاقات بعدي

‌فصل اول: كليات

ماده 1 ـ دفاع از استقلال و تماميت ارضي و نظام جمهوري اسلامي ايران و جان و مال و ناموس مردم وظيفه ديني و ملي هر مرد ايراني است و در ‌اجراي اين وظيفه كليه اتباع ذكور دولت جمهوري اسلامي ايران مكلف به انجام خدمت وظيفه عمومي برابر مقررات اين قانون ميباشند و هيچ فرد‌ مشمول خدمت وظيفة عمومي را جز در موارد مصرحه در اين قانون نمي توان از خدمت معاف كرد.

تبصره 1 - با توجه با اصل 151 قانون اساسي واحد بسيج مستضعفين سپاه پاسداران انقلاب اسلامي موظف است در اسرع وقت امكانات آموزش‌ نظامي اتباع اناث دولت جمهوري اسلامي ايران را با رعايت كليه موازين شرعي فراهم نمايد. اين آموزش براي اناث الزامي نيست.

‌تبصره 2 - وزارت آموزش و پرورش موظف است با همكاري نيروهاي مسلح آموزشهايي را كه زمينه ساز آمادگي دفاعي است طبق موازين اسلامي‌در برنامه‌هاي آموزشي مقاطع تحصيلي راهنمايي و دبيرستان پيش بيني نمايد. اين آموزش براي دختران تنها در زمينه‌هاي دفاع غير نظامي خواهد بود.

ماده 1 مكرر ـ در اين قانون عبارت اختصاري به شرح زير جايگزين عناوين كامل آنها ميگردد:
1 ـ فرماندهي كل به جاي مقام معظم فرماندهي كل قوا 2 ـ ستاد كل به جاي ستاد كل نيروهاي مسلح 3 ـ نيروهاي مسلح به جاي ستاد كل نيروهاي مسلح، ارتش جمهوري اسلامي ايران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران و سازمانهاي وابسته، وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح و سازمانهاي تابعه 4 ـ ارتش به جاي ارتش جمهوري اسلامي ايران 5 ـ سپاه به جاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي 6 ـ وزارت دفاع به جاي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح
7 ـ وزارت علوم به جاي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
8 ـ وزارت بهداشت به جاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
9 ـ سازمان به جاي سازمان وظيفه عمومي
10 ـ كاركنان وظيفه به جاي افسران وظيفه، درجه داران وظيفه و سربازان عادي وظيفه

‌ماده 2 - هر فرد ذكور ايراني از اول فروردين ماه سالي كه طي آن سال وارد سن 19 سالگي مي‌شود مشمول مقررات خدمت وظيفه عمومي خواهد‌شد.

تبصره ـ مشمول كسي است كه در شمول قانون خدمت وظيفه عمومي قرار گيرد.

ماده 3 - سن مشمولان و افراد تحت تكفل از لحاظ خدمت وظيفه و يا معافيت از آن تابع مندرجات اوليه اولين شناسنامه بوده و هرگونه تغييري كه‌ بعداً به عمل آمده باشد از لحاظ وظيفه عمومي معتبر نخواهد بود.

‌تبصره - در صورتي كه اختلاف بين سن واقعي مشمول (‌طبق نظريه شوراي پزشكي مندرج در تبصره 1 ماده 41 اين قانون) و سن مندرج در‌شناسنامه اوليه بيش از 5 سال باشد، طبق نظر شوراي پزشكي عمل خواهد شد.

ماده 4 - خدمت وظيفه عمومي 30 سال است و مراحل آن براي كليه مشمولان به شرح زير است:

الف ـ مدت خدمت دوره ضرورت (24) ماه است و در صورتي ‌كه مشمولان مازاد و يا كمتر از تعداد مورد نياز باشد ستاد كل با كسب اجازه از فرماندهي‌ كل آن را به كمتر يا بيشتر از مدت دوره ضرورت تغيير مي ‌دهد.

ب - دوره احتياط 8 سال.

ج - دوره ذخيره اول 10 سال.

د - دوره ذخيره دوم 10 سال.

‌تبصره 1 - تاريخ شروع و پايان خدمت در مراحل احتياط و ذخيره از تاريخ پايان خدمت دوره ضرورت محاسبه مي‌ گردد و در هر حال تاريخ خاتمه‌ آن از سن 50 سالگي تجاوز نخواهد كرد.

‌تبصره 2 - در مواقع ضرورت و بسيج همگاني ممكن است افراد مشمول اين قانون تا سن شصت‌ سالگي نيز احضار شوند.

تبصره 3 - مفاد بند الف اين ماده نسبت به مشمولاني مجري است كه از اول فروردين ماه سال 1363 به خدمت اعزام شوند.

‌ماده 5 - كليه مشمولان قادر به خدمت و بلامانع به خدمت دوره ضرورت اعزام مي‌شوند و پس از فراگرفتن آموزشهاي نظامي لازم بقيه خدمت‌دوره ضرورت را در نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران انجام خواهند داد. تعيين ترتيب تقدم براي استفاده از مشمولان مزبور در هر يك از‌سازمانهاي نظامي و انتظامي و نحوه سهميه‌بندي آنها توسط ستاد مشترك ارتش جمهوري اسلامي تهيه و به تصويب شوراي عالي دفاع مي‌رسد.

تبصره 1 ـ نحوه تأمين سهميه هر يك از نيروهاي مسلح از مشمولين هر دوره، به وسيله كميسـيوني انجام مي‌ شود كه از نمايندگان نيروهاي مزبور به رياست رئيس سازمان تشكيل ميگردد.

‌تبصره 2 - سپاه پاسداران انقلاب اسلامي مي‌تواند مشمولين مورد نياز خود را در هر دوره طبق ضوابط خاص پذيرش سپاه از بين دارندگان دفترچه‌ آماده به خدمت در حد سهميه تعيين شده انتخاب و قبل از تاريخ اعزام آنان ليست اسامي آنها را به اداره وظيفه عمومي اعلام نمايد. اين مشمولين براي‌ انجام خدمت وظيفه عمومي در اختيار سپاه قرار مي‌ گيرند.

‌تبصره 3 - نيروهاي نظامي و انتظامي موظفند طبق اصل 147 قانون اساسي پرسنل كادر ثابت و وظيفه خود را بنا به درخواست دولت براي امور‌ توليدي، عمراني، تحقيقاتي، آموزشي، بهداشتي و درماني با رعايت كامل موازين اسلامي در حدي كه به آمادگي رزمي آنها آسيبي وارد نيايد در اختيار‌ دولت قرار دهند.

تبصره 4 ـ مشمولين وظيفه از تاريخ اعزام از سوي واحدهاي وظيفه عمومي ناجا به عنوان كاركنان وظيفه يگان تعيين‌ شده، محسوب مي شوند.

ماده 6 - قانون خدمت نيروي انساني، درماني و بهداشتي مصوب 58.9.24 شوراي انقلاب و الحاقيه‌ ها و اصلاحيه‌ هاي بعدي آن ابقاء و مشمولين‌ مذكور در آن قانون پس از طي دوره آموزش مقدماتي نظامي بعد از تأمين نيازمنديهاي نيروهاي مسلح ادامه خدمت را تا 5 سال در وزارت بهداري انجام‌ ميدهند.

ماده 7 - قانون معافيت فارغ‌ التحصيلان مراكز تربيت معلم از خدمت وظيفه عمومي مصوب 27 /2 /58 شوراي انقلاب ابقاء و مشمولين مذكور در آن‌ قانون پس از طي دوره آموزش مقدماتي نظامي بقيه خدمت مقرر در آن قانون را در آموزش و پرورش انجام خواهند داد.

تبصره 1 ـ وزارت آموزش و پرورش موظف است فارغ التحصيلان تربيت معلم در مراكز آموزشي، از طريق سازمان آنان را به مراكز آموزشي نظامي براي طي دوره آموزش رزم مقدماتي اعزام نمايد.

تبصره 2 ـ دولت موظف است همه ساله اعتبارات لازم را براي آموزشهاي فوق در اختيار سپاه قرار دهد.

ماده 8 - داوطلبان شغل معلمي خلباني در آموزشگاه فنون هواپيمايي به شرط سپردن تعهد و انجام ده سال خدمت و داوطلبان شغل تكنيسيني‌ هواپيما در اين آموزشگاه به شرط سپردن تعهد و انجام دوازده سال خدمت از انجام خدمت وظيفه معاف خواهند بود.

‌ماده 9 - دانشجويان دوره چهارساله آموزشي شركت كشتيراني جمهوري اسلامي ايران به شرط سپردن تعهد و انجام 10 سال خدمت در اين شركت‌پس از طي دوره آموزش مقدماتي و تخصصي در نيروي دريايي و بر روي عرشه ناوهاي نيروي دريايي از انجام بقيه خدمت دوره ضرورت معاف‌خواهند بود.

ماده 10 ـ انجام امور زير در مورد مشمولين وظيفه عمومي مستلزم ارائه مدرك دال بر رسيدگي به وضع مشموليت آنان از اداره وظيفه عمومي‌ ميباشد و فتوكپي مدرك ارائه شده از جمله منضمات ضروري پرونده متشكله ميباشد:

الف - شركت در آزمايشات رانندگي و اخذ گواهينامه.

ب - دريافت هر گونه وام و كمكهاي كشاورزي و صنعتي و دامداري و مسكن از طريق بانكها و وزارتخانه‌ ها و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و‌ نهادهاي قانوني.

ج - كانديدا شدن جهت انتخابات مجلس شوراي اسلامي و ساير شورا و انجمنهاي قانوني.

‌د - تحويل اصل گواهينامه يا پايان‌ نامه دوره‌ هاي تحصيلي ديپلم و بالاتر از وزارتخانه مربوطه.

ه - صدور پروانه كسب و اجازه اشتغال و عضويت در شركتهاي تعاوني.

‌و - ثبت هر گونه نقل و انتقال غير قهري اموال به طور مستقيم و غير مستقيم در دفاتر اسناد رسمي.

ز - دريافت مستمري از سازمانهاي دولتي و وابسته و نهادهاي قانوني.

ح - استخدام به هر صورت (‌رسمي، پيماني، روزمزد و خريد خدمت) در وزارتخانه‌ ها و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و نهادهاي قانوني و‌ شركتهاي دولتي.

‌تبصره 1 - در مواردي كه ضرورت يا حرج ايجاب كند كه معاملات مشمول ثبت گردد، مانند اموال مشترك كه عدم ثبت اموال مشمول موجب زيان‌ مالي بر شركاء ديگر گردد، ثبت اموال مشمول بلامانع است. تشخيص موضوع به عهده محاكم صالحه است.

تبصره 1 - ساير اموري كه در ديگر قوانين منوط به روشن شدن وضعيت خدمتي مشمول مي‌ باشد، به قوت خود باقي است.

تبصره 2 ـ ارزش و اعتبار مدارك دال بر رسيدگي به وضعيت مشمول از لحاظ انجام قسمتي يا تمام امور موضوع اين ماده مطابق آيين ‌نامه اجرائي مندرج در ماده (51) تعيين مي‌ شود.

تبصره 3 ـ متخلفين از مقررات اين ماده به محاكم قضائي معرفي مي‌ شوند، مجازات اينگونه افراد براي بار اول پرداخت هزينه سالانه يك سرباز طبق قانون بودجه سالانه و نرخ اعلامي دولت است و بار دوم علاوه بر جريمه فوق، سه ماه انفصال از خدمت و براي بار سوم و بالاتر انفصال از خدمات دولتي است.

‌ماده 11 - در زمان جنگ و بسيج همگاني در صورت لزوم كساني كه به علتي در زمان صلح از معافيت خدمت دوره ضرورت استفاده نموده‌ اند، نيز‌ به خدمت احضار و از حقوق و مزاياي مشمولين دوره احتياط هم طبقه خود استفاده خواهند نمود.

‌ماده 12 - كارگران و مستخدمين مؤسسات دولتي و نهادهاي قانوني و سازمانهاي وابسته به دولت كه خدمت دوره وظيفه عمومي را انجام ميدهند‌ پس از پايان خدمت مجدداً به كار اوليه خود اشتغال خواهند يافت و كارفرما يا مسئولين مربوطه مكلفند آنان را به كار اوليه خود بگمارند.

‌تبصره 1 - در مورد مؤسسات خصوصي كارفرما يا مسئولين مربوطه در صورتي مكلفند آنان را به كار اوليه خود بگمارند كه در قرارداد استخدام اين‌ مسأله شرط شده باشد.

‌تبصره 2 - آيين‌ نامه اجرائي اين ماده توسط وزارتين كشور و كار و امور اجتماعي و سازمان امور اداري و استخدامي كشور تهيه و به تصويب هيأت‌ وزيران خواهد رسيد.

ماده 13 - افرادي كه اعم از مشمول و غيرمشمول با طي دوره دانشكده‌ ها و آموزشگاههاي نظامي و انتظامي براي خدمت در كادر ثابت استخدام شوند مدت تحصيل آنها‌ جزء خدمت دوره ضرورت محسوب خواهد شد و اگر مدت تحصيل از دو سال كمتر باشد، از دوره خدمت آنان به نسبت كسري خدمت تا دو سال جزء‌ خدمت دوره ضرورت محسوب ميشود.

تبصره 1 ـ آن عده از محصلين مراكز آموزش كادر ثابت نيروهاي مسلح كه قبل از پايان دوره آموزش مستعفي يا اخراج شوند، فقط از طي دوره آموزش نظامي معاف مي‌ شوند، لكن بايد خدمت دوره ضرورت را انجام دهند. درصورتي كه محصلين به علت بيماري يا عدم صلاحيت كه ناشي‌ از اعمال ارادي آنان نباشد بركنار گردند، مدت تحصيل جزء خدمت دوره ضرورت آنان محسوب مي شود.

تبصره 2 ـ افسران و درجه داران نيروهاي مسلح، در صورتي كه قبل از نيل به درجه به موجب مقررات استخدامي مربوط از خدمت مستعفي يا اخراج شوند، فقط از طي دوره آموزش نظامي معاف مي‌ شوند لكن بايد خدمت دوره ضرورت را انجام دهند و اگر بعد از پايان دوره آموزش از خدمت مستعفي يا اخراج گردند و خدمت آنان از مدت دوره ضرورت كمتر باشد بقيه دوره ضرورت را انجام مي‌ دهند.

ماده 14 ـ آن دسته از مشمولين و كاركنان وظيفه‌ اي كه به عنوان پايور اعم از نظامي و كارمند به استخدام نيروهاي مسلح در مي آيند با انجام شش سال خدمت پس از فراغت از تحصيل يا اتمام دوره آموزشي از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي گردند. چنانچه قبل از خاتمه شش سال از خدمت رها گردند، درصورتي كه مشمول معافيتهاي قانوني نبـاشند، به نسبت هر چـهار ماه خدمت يك ماه از خدمت دوره ضرورت آنان كسر مي شود.

تبصره 1 ـ مدت خدمت انجام شده كاركنان وظيفه كه در اجراي اين ماده به عنوان كارمند رسمي استخدام مي شوند به همان ميزان از مدت تعهد موضوع اين ماده كسر مي شود.

تبصره 2 ـ چنانچه كارمندان مذكور پس از اتمام شش سال تعهد خدمتي به هر عنوان از خدمت رها شوند از كارت پايان خدمت دوره ضرورت برخوردار مي گردند.

تبصره 3 ـ در مناطق بد آب و هوا، مناطق مرزي و مناطق محروم كه با تشخيص ستاد كل تعيين مي شود مدت مذكور در اين ماده به پنج سال تغيير مي يابد.

ماده 15 ـ مشمولين و كاركنان وظيفه داوطلبي كه با داشتن حداقل گواهينامه پنجم ابتدائي و سپردن پنج سال تعهد خدمت نظامي يا شش سال تعهد خدمت كارمندي، به صورت پيماني در نيروهاي مسلح استخدام مي شوند، خدمت آنان به منزله انجام خدمت دوره ضرورت تلقي مي شود و پس از پايان تعهد از كارت پايان خدمت برخوردار مي گردند. در صورتي كه قبل از خاتمه تعهد از خدمت مستعفي يا بركنار گردند، چنانچه مشمول معافيتهاي قانوني نباشند، خدمت دوره ضرورت به نسبت چهار ماه خدمت يك ماه از خدمت دوره ضرورت آنان محسوب مي شود و بقيه خدمت دوره ضرورت را برابر قانون انجام مي‌دهند، مگر اين كه علت رهايي، بيماري يا عدم صلاحيت ناشي از اعمال غير ارادي آنان به تشخيص هيأت بدوي سازمان مربوط باشد كه در اين صورت مدت تعهد انجام شده به نسبت از مدت خدمت دوره ضرورت كسر مي گردد.

تبصره 1 ـ طي دوره آموزش نظامي براي كليه كارمندان اعم از رسمي و پيماني الزامي است.

تبصره 2 ـ مدت تعهد پيماني دارندگان مدرك كارشناسي (ليسانس) و بالاتر يك‌ سال كمتر است.

تبصره 3 ـ ميزان سهميه كاركنان پيماني هر يك از نيروهاي مسلح از سوي ستاد كل تعيين و ابلاغ مي گردد.

تبصره 4 ـ چنانچه مشمولِ مستعفي بيش از نيمي از مدت تعهد خود را سپري كرده باشد براي ادامه خدمت دوره ضرورت نيازي به طي دوره آموزش مجدد ندارد و به ازاء هر سال خدمت چهارماه از مدت خدمت ضرورت او كسر مي شود.

ماده 16 ـ كليه مشمولاني كه وارد خدمت دوره ضرورت ميشوند طبق آيين نامه انضباطي نيروهاي مسلح نسبت به انقلاب اسلامي و نظام‌ جمهوري اسلامي و قانون اساسي و مقام رهبري (فرماندهي كل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران) سوگند وفاداري ياد خواهند كرد.

فصل دوم: احضار براي دوره ضرورت

‌ماده 17 - در مواقع ضروري ممكن است بنا به مقتضيات يا پيشنهاد شوراي عالي دفاع و فرمان فرماندهي كل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي‌ايران (‌مقام رهبري) مشمولين وظيفه عمومي دوره ضرورت بيش از دو سال به خدمت ادامه و يا قبل از خاتمه دو سال از خدمت مرخص شوند كه در‌صورت اول به ميزان دو برابر خدمت اضافي از ادوار خدمت آنان در دوره‌هاي احتياط و ذخيره كسر مي‌شود.

‌ماده 18 - به وضع مشمولان خدمت وظيفه عمومي يك سال قبل از اعزام به خدمت دوره ضرورت يعني در سالي كه مشمولان در آن سال وارد سن19 سالگي مي‌شوند رسيدگي خواهد شد.

ماده 19 ـ كساني كه به سن هجده سال تمام مي رسند، پس از انتشار آگهي ‌احضار، موظفند ظرف شش ماه خود را به سازمان معرفي نمايند و سازمان مكلف است، حداكثر ظرف شش ماه تكليف مشمولين وظيفه را تعيين نمايد و آنها را به خدمت اعزام يا برابر مقررات از خدمت دوره ضرورت معاف كند.

تبصره 1 ـ مشمولان مقيم خارج از كشور، بايد به نمايندگي كنسولي يا سياسي دولت جمهوري اسلامي ايران در كشور محل اقامت خود و در صورت نبود آن، به نزديكترين نمايندگي كنسولي يا سياسي دولت جمهوري اسلامي ايران مراجعه نمايند.

تبصره 2 ـ آن دسته از مشموليني كه جهت اعزام به خدمت معاذير دارند و نمي توانند در موعد مقرر به خدمت اعزام شوند، اعزام آنان حداكثرتا يك سال بر اساس دستورالعملي كه به پيشنهاد سازمان و تأييد ستاد كل تهيه مي شود به تعويق مي افتد.

ماده 20 ـ سازمان ثبت احوال كشور مكلف است صورت اسامي متولدين ذكور شهرستانها و بخشهايي را كه در سال بعد بايد به وضع مشموليت آنها رسيدگي شود به تفكيك هر ماهه به سازمان وظيفه عمومي تسليم كند.

فصل سوم: رسيدگي

‌ماده 21 - حوزه‌ هاي وظيفه عمومي تهران و مراجعي كه در هر يك از مراكز شهرستانها و بخشها مسئول رسيدگي به امور وظيفه عمومي محل‌ مي‌ باشند زير نظر نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران انجام وظيفه خواهند نمود.

‌تبصره 1 - رييس اداره وظيفه عمومي از نظر سازماني معاون فرمانده ژاندارمري كل در امر وظيفه عمومي بوده و بنا به پيشنهاد فرمانده ژاندارمري‌جمهوري اسلامي ايران و تصويب وزير كشور تعيين مي‌گردد.

تبصره ـ رئيس سازمان وظيفه عمومي موظف است كليه دستورالعمل ‌ها و بخشنامه‌ ها و اطلاعيه هائي را كه به نحوي به نيروهاي نظامي و انتظامي ‌و مراجع قضائي مرتبط باشند و امور اجرائي مربوطه را در شورايي كه با شركت نمايندگان وزارت كشور، نيروهاي مسلح و يك داديار ‌به نمايندگي ديوانعالي كشور زير نظر رئيس اداره وظيفه عمومي تشكيل ميشود، هماهنگ نمايد.

‌ماده 22 - نمايندگان كنسولي دولت جمهوري اسلامي ايران در كشورهاي خارج از مسئول اجراي مقررات قانون وظيفه عمومي نسبت به مشمولان‌ مقيم حوزه‌ هاي مأموريت خود مي‌ باشند و موظفند به وضع مشموليت آنان رسيدگي كرده و نتيجه اقدامات را از طريق وزارت امور خارجه به سازمان اعلام دارند.

‌ماده 23 - مشمولاني كه براي ادامه تحصيل به خارج از كشور مسافرت مي‌كنند پس از ترك تحصيل يا فراغ از تحصيل همچنين مشمولاني كه پس از‌احضار به خدمت طبق آيين‌نامه اجرايي اين قانون به طور موقت به خارج از كشور مسافرت مي‌كنند در پايان مدت تعيين شده بايد جهت رسيدگي به‌وضع مشموليتشان خود را به سازمانهاي وظيفه عمومي داخل كشور معرفي كنند.

ماده 24 ـ به وضع مشمولاني كه ادعاي تكفل نمايند در مراكز شهرستانها و بخشها توسط هيأتي مركب از اشخاص زير رسيدگي ميشود:

الف - بخشدار محل يا نماينده او.

ب - رييس سازمان وظيفه عمومي محل يا نماينده او.

ج - نماينده دادستان شهرستان و در صورت نبودن دادسرا و وجود دادگاه صلح، نماينده دادگاه.

‌د - نماينده سپاه پاسداران محل.

هـ ـ يكنفر از نمايندگان شوراي اسلامي شهرستان يا شوراي اسلامي بخش يا شهر به معرفي شوراي مربوطه

ماده 25 ـ در صورتيكه مشمول يا افرادي از بستگان او كه مدعي كفالت مشمول نسبت به خود هستند ادعا نمايند كه حقي از آنان تضييع شده ‌است همچنين هر يك از اعضاي هيأت رسيدگي و يا فرمانده رده سازماني بالاتر و يا رئيس اداره وظيفه عمومي ميتوانند با ذكر دليل موجه به رأي ‌صادره از هيأت رسيدگي اعتراض نمايند و پرونده مشمول در هيأت رسيدگي تجديدنظر مطرح و رأي هيأت مزبور به استثناي موارد منطبق با ماده 29‌ اين قانون قطعي و غيرقابل اعتراض است.
اعتراض به رأي سربازي مانع اعزام مشمول به خدمت وظيفه نميباشد.

ماده 26 ـ هيأت رسيدگي تجديدنظر در سازمان وظيفه عمومي تهران و مراكز هنگها و گردانهاي مستقل ژاندارمري با شركت اشخاص زير تشكيل ‌ميشود:

الف - فرماندار يا معاون او.

ب ـ در سازمان وظيفه عمومي تهران رئيس سازمان يا جانشين او، در هنگ‌ ها و گردانهاي مستقل ژاندارمري فرمانده هنگ يا گردان مستقل يا معاون آنها.

ج - دادستان شهرستان يا يكي از دادياران.

‌د - فرمانده سپاه شهرستان يا قائم مقام وي.

ه - يك نفر به انتخاب شوراي اسلامي شهرستان مربوطه.

ماده 27 - در مورد مواد 24 و 26 تشكيل جلسات با دو سوم اعضاء و تصويب با اكثريت مطلق آراء اعضاء خواهد بود.

ماده 28 ـ در صورتيكه حداكثر طرف 5 سال از تاريخ صدور رأي هيأت تجديدنظر معلوم شود كه نظر هيأت رسيدگي تجديدنظر منطبق با اصول و ‌قوانين جاري نبوده و اهميت آن به حدي باشد كه در وضع مشمول مؤثر باشد پرونده بوسيله رئيس اداره وظيفه عمومي به يكي از هيأتهاي رسيدگي ‌تجديدنظر ارجاع خواهد شد و نظر اين هيأت قطعي و لازم ‌الاجراء است.

‌ماده 29 - در صورتي كه در حين انجام خدمت دوره ضرورت مشمول يا يكي از كسان تحت تكفل او ادعاي كفالت كند فرماندهان و رؤساي مربوطه‌ مكلفند مراتب را به حوزه‌ هاي وظيفه عمومي يا گروهانهاي اعزام‌ كننده مشاراليه اعلام دارند كه در اسرع وقت وضع مشمول در هيأت رسيدگي مطرح و‌ تصميم مقتضي اتخاذ شود.

ماده 30 ـ به ادعاي كفالت مشمولاني رسيدگي ميشود كه غيبت نداشته باشند مگر اينكه در موقع احضار و در طول مدت غيبت و حين رسيدگي‌ حائز شروط معافيت كفالت بوده باشند كه در اين صورت اين قبيل مشمولان از معافيت كفالت استفاده خواهند كرد (با در نظر گرفتن ماده 55).

تبصره ـ رئيس سازمان يا نماينده او در صورتي كه دلايل و مدارك مثبتهاي مبني ‌بر معافيت از خدمت در پرونده موجود باشد، ميتواند براي حداكثر يك‌ سال دستور عدم اعزام مشمول را صادر نمايد و يا در صورت غيبت موجه وي، دستور رسيدگي صادر كند.

مبحث[فصل] چهارم: معافيتها

بخش اول - معافيت تحصيلي

ماده 31 ـ دانش‌ آموزان مدارس و دانشجويان مراكز آموزش عالي وابسته به وزارت آموزش و پرورش و يا مورد تأييد آن وزارت و دانشجويان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي دولتي يا غيردولتي داخلي و خارجي مورد تأييد وزارتخانه‌ هاي علوم و بهداشت و طلاب حوزه هاي ‌علميه كه در حين تحصيل به سن مشموليت رسيده و يا مي رسند، تا زماني كه به تحصيلات خود ادامه مي‌ دهند، از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف مي‌ باشند.

با توجه به اطلاق كلمه دانشجويان در مواد 31 و 33 و همچنين عبارت دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي در ماده 31، معافيت‌ تحصيلي موضوع اين قانون شامل كليه دانشجوياني است كه در هر يك از دانشگاههاي كشور «‌از جمله دانشگاه پيام نور» مشغول تحصيل مي‌باشند ‌البته رعايت زمان متناسب با تعداد واحدهاي درسي هر مقطع دانشگاهي بر حسب نظر وزارت فرهنگ و آموزش عالي براي كليه دانشگاهها الزامي‌است.

تبصره 1- به آن دسته از دانش‌ آموزان فارغ ‌التحصيل داخل يا خارج كه برابر ضوابط وزارت آموزش و پرورش ديپلم شناخته شوند و براي تحصيل در‌ مؤسسات آموزش عالي داخل يا خارج كشور ملزم به طي دوره پيش دانشگاهي باشند معافيت تحصيلي تعلق مي‌ گيرد.

تبصره 2 - مشمولان فارغ ‌التحصيل ديپلم نظام جديد خرداد يا شهريور ماه هر سال در مهرماه همان سال يا در زمان شروع دومين دوره پيش دانشگاهي‌ پس از اخذ ديپلم و مشمولان فارغ‌ التحصيل دي ماه، در مهرماه سال بعد يا در زمان شروع دومين دوره پيش دانشگاهي پس از اخذ ديپلم، مي‌ توانند در‌ دوره پيش دانشگاهي مشغول به تحصيل شوند.
فواصل زماني ايجاد شده تا زمان اتمام دوره پيش دانشگاهي جزو ايام تحصيل محسوب شده و مشمول معافيت تحصيلي مي‌ شود. حكم اين قانون تا‌ تصويب قانون نظام جديد آموزشي معتبر خواهد بود.

‌تبصره 3 - مشمولان فارغ‌ التحصيل ديپلم نظام قديم و جديد كه با داشتن برگ آماده به خدمت يا برگ معافيت موقت از خدمت دوره ضرورت در آزمون ‌پيش‌ دانشگاهي يا يكي از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي داخل كشور قبول مي‌ شوند تا زماني كه به تحصيل اشتغال دارند مي‌ توانند از معافيت ‌تحصيلي استفاده نمايند. پذيرفته‌ شدگاني كه در حال انجام خدمت وظيفه دوره ضرورت مي‌ باشند در زمان صلح در صورت ثبت‌ نام و اشتغال به تحصيل‌ فوراً ترخيص خواهند شد. استفاده از معافيت تحصيلي و امكان ترخيص در تمامي موارد فوق منوط به عدم غيبت غيرموجه است و اين حق فقط يكبار‌ اعطاء خواهد شد.

ماده 32 ـ طلاب علوم ديني كه قبل از رسيدن به سن مشموليت و يا اعزام هم طبقه خود طبق ضوابط شوراي مديريت مركز مديريت حوزه هاي علميه يا نمايندگان رسمي آن و يا با مجوز رسمي شوراي ‌عالي حوزه‌ هاي علميه در شهرستانها به تحصيل اشتغال ورزند در مدت تحصيل ميتوانند از مزاياي ماده 31 قانون استفاده كنند ارزشيابي ميزان تحصيل با شوراي‌ مديريت و يا نماينده آن خواهد بود.

تبصره ـ مشمولان ديپلمه كه دوره سطح و يا حداقل 6 سال دوره خارج را گذرانده باشند به ترتيب همانند مشمولان ليسانس و دكتر خواهند بود و‌ چنانچه بدون ديپلم دوره‌ هاي مذكور را گذرانده باشند همانند مشمولان فوق ديپلم و فوق ليسانس ميباشند و در هر صورت طلابي كه بدرجه اجتهاد ‌نايل گردند همانند مشمولين دكترا ميباشند.

ماده 33 ـ صدور معافيت تحصيلي دانش‌آموزان، دانشجويان و طلاب علوم ديني، موكول به ارائه گواهي اشتغال به تحصيل آنان از طريق مراجع ذي ‌ربط است و مدت اعتبار آن تا يك سال پس از صدور گواهي پايان تحصيلات در هر مقطع مي باشد.

با توجه به اطلاق كلمه دانشجويان در مواد 31 و 33 و همچنين عبارت دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي در ماده 31، معافيت‌ تحصيلي موضوع اين قانون شامل كليه دانشجوياني است كه در هر يك از دانشگاههاي كشور «‌از جمله دانشگاه پيام نور» مشغول تحصيل مي‌باشند ‌البته رعايت زمان متناسب با تعداد واحدهاي درسي هر مقطع دانشگاهي بر حسب نظر وزارت فرهنگ و آموزش عالي براي كليه دانشگاهها الزامي‌است.

تبصره 1 ـ حداكثر معافيت تحصيلي براي دانش‌ آموزان تا سن بيست سال تمام و در هر يك از مقاطع تحصيلي كارداني دو و نيم سال، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي ارشد ناپيوسته سه سال، كارشناسي پيوسته پنج سال و كارشناسي ارشد پيوسته شش سال، دكتراي پزشكي پيوسته هشت سال و دكتراي تخصصي شش سال است.

تبصره 2 ـ در مواقع ضروري با تشخيص و اعلام كميسيون موارد خاص دانشگاههاي مربوط حداكثر يك سال به مدت فوق اضافه مي‌ شود.

ماده 34 ـ دانش‌ آموزان و دانشجويان و طلاب علوم ديني مشمول، در صورت ترك تحصيل، اخراج، انصراف يا فراغت از تحصيل، بايد براي خدمت دوره ضرورت خود را معرفي نمايند. مقامات مسؤول مكلفند صورت اسامي اين قبيل مشمولين را با ذكر مشخصات كامل و نشاني و رشته تحصيلي به طور انفرادي، بدون تأخير به سازمان محل ارسال دارند.

تبصره 1 ـ مهلت معرفي مشمولين مذكور حداكثر يك سال پس‌ از تاريخ انصراف، ترك تحصيل و اخراج و فراغت از تحصيل است.

تبصره 2 ـ مشموليني كه با داشتن معافيت تحصيلي در خارج از كشور تحصيل مي‌ كنند، پس از ترك تحصيل يا اخراج يا انصراف يا فراغت از تحصيل، موظفند براي رسيدگي به وضع مشموليت خود حداكثر ظرف يك سال خود را به نمايندگي جمهوري اسلامي ايران در خارج ازكشور معرفي نمايند.

تبصره 3 ـ متخلفين از اجراء اين ماده براي بار اول به توبيخ كتبي و درج در پرونده و براي بار دوم علاوه بر توبيخ كتبي به يك ماه انفصال از خدمت و براي بار سوم به دو ماه انفصال از خدمت محكوم مي‌ شوند.

ماده 35 - مشمولين ديپلم كه حداكثر يك سال پس از فراغت از تحصيل در يكي از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي داخل كشور كه مورد تأييد وزارتخانه‌ هاي علوم و بهداشت ميباشند پذيرفته شوند تا زمانيكه وفق تبصره (1) ماده (33) به تحصيل اشتغال دارند، مي‌ توانند مشروط به اينكه داراي غيبت غيرموجه نباشند از معافيت تحصيلي استفاده نمايند. اين معافيت براي هر مقطع فقط يك بار داده مي شود.

تبصره 1 ـ معافيت تحصيلي دانشجويان انصرافي در طول مدت تحصيل فقط يك بار قابل تمديد است.

تبصره 2 ـ ترخيص كاركنان وظيفه بدون غيبت اوليه در حين خدمت جهت ادامه تحصيل در مقاطع كار شناسي و بالاتر به جز در زمانهاي ‌اضطراري و جنگ بلامانع ‌است.

ماده 36 ـ مشمولين داراي مدرك كارشناسي و بالاتر و معادل آن در حوزه‌ هاي علميه علاقمند به تحصيل درخارج از كشور در صورتيكه از نظر مقررات اين قانون و وزارتخانه هاي علوم و بهداشت، حائز شرايط ادامه تحصيل در خارج از كشور باشند و دانشگاهها و رشته‌ هاي آنها مورد تأييد وزارتخانه‌ هاي فوق باشد، مي توانند با سپردن تضمين‌ هاي لازم با استفاده از مقررات اين قانون براي تحصيل به خارج از كشور مسافرت نمايند.

ماده 37 ـ ايرانيان مقيم خارج از كشور، فرزندان مأمورين ثابت دولت جمهوري اسلامي ايران در خارج از كشور و همچنين كساني كه قانوناً تحت كفالت، يا ولايت قانوني آنها مي‌ باشند، چنانچه در حين تحصيل در مدارس ايراني مستقر در خارج از كشور و يا مؤسسات آموزشي كشورهاي خارج مورد تأييد آموزش و پرورش و طلاب حوزه‌ هاي علميه مورد تأييد شوراي ‌عالي حوزه‌ هاي علميه به سن مشموليت برسند از معافيت تحصيلي بهره مند مي گردند و ادامه تحـصيل آنان تا سقف يك سال پس از فراغت از تحصيل در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي خارج از كشور كه مورد تأييد وزارتخانه‌ هاي علوم يا بهداشت هستند بلامانع مي باشد.

‌تبصره - فرزندان ايرانيان مقيم خارج از كشور و فرزندان مأمورين ثابت دولت جمهوري اسلامي ايران در خارج از كشور همچنين كساني كه قانوناً‌ تحت كفالت يا ولايت قانوني آنها هستند تا اخذ ديپلم از مقررات اين ماده مستثني بوده و ادامه تحصيل آنان در رشته‌ هاي عالي و دانشگاهي با تأييد‌ وزارت فرهنگ و آموزش عالي بلامانع خواهد بود.

ماده 38 ـ آئين نامه اجرائي مواد اين بخش، توسط وزارت دفاع با كسب نظر از شوراي ‌عالي حوزه هاي علميه، وزارتخانه هاي كشور، علوم، بهداشت، آموزش و پرورش و دانشگاه آزاد اسلامي و سازمان ظرف حداكثر شش ماه تهيه مي شود و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت وزيران مي رسد.

بخش دوم - معافيت پزشكي

ماده 39 ـ مشمولان خدمت وظيفه عمومي از نظر وضع مزاجي و استعداد جسمي و رواني به چهار دسته بشرح زير تقسيم ميشوند:

1 - كساني كه از نظر جسمي و رواني سالم و قادر به انجام خدمت هستند.

2 ـ كسانيكه بعلت نقص عضو يا ابتلاء به بيماري از سلامتي كامل برخوردار نبوده اما قادر به انجام خدمت در امور غيررزمي ميباشند.

3 ـ كسانيكه بعلت عدم رشد يا ابتلاء به بيماري موقتاً قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نيستند.

4 ـ مشمولاني كه بعلت نقص عضو يا ابتلاء به بيماري جسمي و يا رواني بطور دائم قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نيستند.

تبصره 1 ـ نحوه طبقه بندي مشمولين و طرز معاينه و ضوابط معافيت پزشكي آنها بر اساس مقاطع تحصيلي مشمولين به موجب آيين‌ نامه معاينه و معافيت پزشكي مشمولين خدمت وظيفه عمومي است كه وزارت دفاع با كسب نظر از وزارتخانه‌ هاي كشور و بهداشت، ظرف حداكثر ششماه تهيه مي‌ كند كه پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت‌ وزيران مي رسد.

تبصره 2 ـ نحوه آموزش و خدمت مشمولين معاف از رزم، برابر دستورالعملي است كه از سوي ستاد كل تهيه و ابلاغ مي گردد.

تبصره 3 ـ كساني كه به مواد مخدر اعتياد دارند، مشمول بند (3) اين ماده مي‌ شوند و به هنگام معاينه، شناسايي و از سوي واحدهاي وظيفه عمومي براي ترك اعتياد به مدت حداكثر شش ماه به مراجع ذي‌ ربط معرفي مي گردند.

تبصره 4 ـ نـيروهاي مسلح مكلفـند در حين خدمت، كاركنان وظيفه‌ اي را كه به مواد مخدر اعتياد دارند، شناسايي و از ساير سربازان جدا نمايند و آنها را در واحدهاي مستقل و مخصوص به كارگيري و به مراجع ذي‌ ربط براي ترك اعتياد در مدت يك ماه توسط پزشك معالج، معرفي كنند و در طول خدمت تحت نظر و مراقبت‌ هاي لازم قرار دهند. مدت ترك اعتياد براي يك بار جزء خدمت دوره ضرورت محاسبه مي شود. اين افراد پس از پايان خدمت قانوني از خدمت ترخيص مي‌ شوند ليكن در هر حال صدور كارت پايان خدمت منوط به ارائه گواهي ترك اعتياد است.

ماده 40 - به مشمولاني كه به علت ابتلاء به بيماري موقتاً قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نباشند براي مدتي كه شوراي پزشكي تعيين مي‌ نمايد‌ و در هر حال متجاوز از يك سال نخواهد بود معافيت موقت پزشكي داده خواهد شد و در سال دوم در صورت ادامه بيماري به همان نحو اقدام و‌ چنانچه در سال سوم نيز قادر به انجام خدمت نباشند به طور دائم از خدمت دوره ضرورت معاف خواهند شد.

تبصره 1 ـ مشمولان پزشك فقط در صورتي معاف دائم از خدمت دوره ضرورت شناخته ميشوند كه قادر به اشتغال به حرفه طبابت نباشند. آن ‌تعداد از مشمولين خدمت دوره ضرورت پزشك كه از سلامتي كامل برخوردار نيستند ليكن قادر به طبابت ميباشند، به خدمت دوره ضرورت اعزام‌ مي‌ گردند و برابر نظر شوراهاي پزشكي از خدمت سنگين معاف خواهند شد.

تبصره 2 ـ در زمان جنگ يا بسيج همگاني ميتوان افرادي را كه در زمان صلح به علل پزشكي يا تكفل از خدمت دوره ضرورت معاف شده‌ اند نيز ‌به خدمت احضار كرد.

ماده 41 ـ كليه مشمولين وظيفه بايد قبل از اعزام به خدمت توسط يك پزشك از نيروهاي مسلح معاينه شوند و در صورت نبودن پزشك از نيروهاي مسلح، توسط پزشكان غيرنظامي متعهد كه صلاحيت آنان به وسيله نيروي انتظامي تأييد شده باشد، معاينه گردند.

تبصره 1 ـ اظهارنظر در مورد معافيت پزشكي مشمولين توسط سه نفر پزشك نيروهاي مسلح در هر شهرستان صورت مي‌ گيرد، رأي اكثريت اين پزشكان معتبر است.

تبصره 2 ـ نيروهاي مسلح موظفند پزشكان مورد نياز شوراهاي پزشكي را به نيروي انتظامي معرفي نمايند. در صورتيكه تأمين پزشكان مورد نياز از نيروهاي مسلح امكانپذير نباشد، نيروي انتظامي از پزشكان غيرنظامي مورد تأييد در شوراي پزشكي استفاده مي نمايد.

تبصره 3 ـ دولت مكلف است همه ساله هزينه تجهيز و تشكيل شوراي پزشكي و شوراي عالي پزشكي، فوق العاده پزشكان عضو شوراهاي مذكور و همچنين هزينه معاينات تخصصي مشموليني كه از پرداخت هزينه معاينات معاف مي‌ باشند و هزينه‌ هاي اجراي تبصره هاي (3) و (4) ماده (39) را در اعتبارات نيروي انتظامي و بيمارستانهاي ذي ربط پيش ‌بيني نمايد.

ماده 42 ـ در صورتيكه مشمولان در حين خدمت دوره ضرورت مبتلا به نقص عضو يا بيماريهائي شوند كه پس از اتمام مدت معالجه كه كمتر از 6 ماه‌ نباشد و طبق نظر شوراي پزشكي بيمارستانهاي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي كه مورد تأييد عقيدتي ـ سياسي در نيروي مربوطه هستند قادر به ‌انجام خدمت نباشند از انجام بقيه خدمت دوره ضرورت معاف خواهند بود.

‌تبصره - دوران معالجه مشمولان موضوع اين ماده جزو خدمت دوره ضرورت آنان محسوب ميگردد.

ماده42 مكرر ـ مشموليني كه در شوراي پزشكي شهرستان مربوط با معاينه باليني معاف از خدمت تشخيص داده نشوند و به تشخيص اين شورا يا رئيس واحد وظيفه عمومي مربوط يا اعتراض مشمول، نياز به معاينه تخصصي داشته باشند، رئيس حوزه موظف است آنان را به نزديكترين مركز مجهز وزارت بهداشت، يا بيمارستان هاي نيروهاي مسلح معرفي نمـايد تا مورد معاينه قرار گيرند و نتيجه معاينه تخصصي براي تصميم‌گيري به شوراي پزشكي همان شهرستان ارسال و در صورت اصرار بر اعتراض مشمولين با تأمين هزينه ها از سوي مشمول نتايج جهت تصميم گيري به شوراي عالي پزشكي متشكل از پزشكان متخصص استان ارسال گردد.

تبصره 1 ـ مشموليني كه متقاضي معاينه تخصصي باشند، قبلاً بايد هزينه ها پيش بيني شده را به حساب دولت پرداخت نمايند. پس از معاينه طبق اين قانون با مشمولان رفتار مي شود. مشموليني كه به تشخيص شوراي پزشكي نياز به معاينه تخصصي دارند، همچنين مشمولين مددجوي تحت پوشش سازمان بهزيستي كشور و افرادي كه به تأييد كميته امداد امام خمـيني (ره) محل فاقد تمكن مالي هستند از پرداخت وجه مزبور معاف مي باشند.

تبصره 2 ـ مراكز مجهز وزارت بهداشت يا بيمارستانهاي نيروهاي مسلح موظفند به وضعيت مشمولين معرفي شده واحد مربوطه خارج از نوبت رسيدگي نمايند و آنان را حداكثر ظرف يك ماه مورد معاينه تخصصي قرار دهند.

تبصره 3 ـ چنانچه مشموليني كه براي معاينات تخصصي به مراكز مجهز وزارت بهداشت يا بيمارستانهاي نيروهاي مسلح معرفي ميشوند، ظرف يكماه به اين مراكز مراجعه نكنند، پس از تعيين تكليف به خدمت اعزام مي‌ شوند.

ماده 43 ـ چنانچه رئيس سازمان يا نماينده او اطمينان حاصل نمايد كه رأي شوراي پزشكي مطابق مقررات صادر نشده است، پرونده را براي بررسي به شوراي عالي پزشكي كه از سه پزشك متخصص نيروهاي مسلح تشكيل مي گردد ارجاع مي دهد. نظر اين شورا قطعي و لازم الاجراء است.

‌بخش سوم - معافيت كفالت

ماده 44 ـ مشمولين زير حسب مورد از انجام خدمت دوره ضرورت معاف ميباشند:

1 ـ يگانه فرزند ذكور مراقب يا نگهدارنده پدر نيازمند مراقبت كه قادر به اداره امور خود نباشد.

2 ـ يگانه مراقب يا نگهدارنده مادر فاقد شوهر

3 ـ تنها برادر تنيِ سرپرست خواهر فاقد پدر، همسر و فرزند ذكور غيرمحجور

4 ـ تنها برادرِ سرپرستِ برادرِ كبيرِ نيازمندِ مراقب و فاقد پدر و همسر و فرزند ذكور غيرمحجور و فاقد شغل

5 ـ يگانه سرپرست برادر كمتر از هجده سال تمام

6 ـ يگانه نوه ذكور مراقب يا نگهدارنده جد فاقد فرزند يا جده فاقد شوهر و فرزند

7 ـ مشمولي كه همسرش فوت نموده و از او داراي فرزند صغير بوده مادامي كه ازدواج مجدد نكرده است و يا همسري دارد كه بعد از ازدواج معلول شده و نيازمند مراقبت باشد.

8 ـ از چند برادر واجد شرايط اعزام به خدمت در صورت اعزام يكي از برادران به خدمت، يكي از برادران ميتواند تا اتمام خدمت او از تعويق اعزام استفاده نمايد.

9 - در مورد معافيت از انجام خدمت ضرورت يك نفر از فرزندان خانواده‌‌ اي كه دو برادر آنان خدمت سربازي را انجام داده‌ اند، ستاد كل نيروهاي مسلح تصميم ‌گيري مي‌ كند.

10 ـ يكي از فرزندانِ پسر سربازي كه در حين خدمت سربازي فوت كند و يا يكي از فرزندان ذكور خانواده اي كه يك فرزند آن خانواده در حين انجام خدمت سربازي فوت نموده باشد.

تبصره 1 ـ منظور از يگانه مراقب، تنها فرزند ذكور يا برادر يا نوه بيش از هجده سال تمام اسـت كه مراقبت هـر يك از بستگان مذكور در اين ماده را به علت نقص عضو، بيماري، كبر سن، صغر سن، يا اناث بودن برعهده دارد، نيازمندي اشخاص مذكور به مراقبت با توجه به نقص عضو، بيماري و يا محجور بودن آنان به تشخيص شوراي پزشكي است.

تبصره 2 ـ مشمولين موضوع بند (2) اين ماده تا سي ماه متوالي مي توانند از معافيت كفالت موقت استفاده نمايند و در پايان مدت فوق در صورت دارا بودن شرايط كفالت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي گردند.

تبصره 3 ـ وجود برادري كه از معافيت تحصيلي برخوردار است مانع از معافيت كفالت موقت مشمولي كه سرپرستي خانواده را برعهده دارد، نيست. اين معافيت فقط در طول مدت معافيت تحصيلي برادر مشمول كه خارج از شهرستان محل سكونت به تحصيل اشتغال دارد معتبر است و مشمول پس از آن با رعايت ساير مقررات اين قانون به خدمت دوره ضرورت اعزام مي‌ شود.

تبصره 4 ـ در صورتيكه برادر يا برادران يا پدر مشمول به دليل بيماري يا معلوليت زمينگير بوده و بنا به تشخيص شوراي پزشكي فاقد صلاحيت و يا ناتوان براي سرپرستي باشند و مشمول نيز عملاً مراقبت يا سرپرستي را بر عهده داشته باشد، ميتواند از معافيت كفالت برخوردار گردد.

ماده 44 مكرر ـ نحوه معافيت از خدمت فرزندان ذكور مددجويان به شرح زير است:
1 ـ يكي از فرزندان ذكور مادران فاقد شوهر تحت پوشش كميته امداد حضرت امام(ره) و سازمان بهزيستي از انجام خدمت دوره ضرورت معاف است.
2 ـ مشمولاني كه حداقل يك فرزند معلول داشته باشند از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي‌ باشند. 3 ـ تنها پسر خانواده‌هايي كه داراي سه فرزند اناث يا بيشتر باشند از انجام خدمت دوره ضرورت معافند.
4 ـ مشمولاني كه با معلولان اناث داراي معلوليت جسمي ـ حركتي ازدواج كنند به صورت موقت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي‌شوند و پس از گذشت پنجسال از استمرار ازدواج آنها معافيت موقت به معافيت دائم تبديل مي‌ شود.

ماده 45 ـ مشمولاني كه پدر يا مادر يا فرزند يا برادر يا خواهر آنان در راه به ثمر رسيدن انقلاب اسلامي و استمرار آن شهيد يا جانباز يا اسير يا جاويدالاثر شده يا بشوند و مراتب مورد تأييد نهادهاي ذي ربط باشد به شرح ذيل از انجام خدمت سربازي معاف مي شوند:

1 ـ كليه فرزندان ذكور شهدا و جاويدالاثران (مفقودين) از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي باشند.

2 ـ به ازاء هرشهيد يا آزاده با حداقل بيست و چهار ماه سابقه اسارت يا جانباز با حداقل (25%) جانبازي يا جاويدالاثر(مفقود) فاقد فرزند ذكور يك نفر از برادران آنها از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي‌ شوند.

3- در صورت تأييد فرماندهي كل قوا بيست و چهار ماه آزادگي به دوازده ماه آزادگي، بيست ‌و ‌پنج ‌درصد (25 %) جانبازي به ده ‌درصد (10 %) جانبازي، سي ‌ماه سابقه حضور در جبهه به دوازده‌ ماه سابقه حضور در جبهه

تبصره- فرزند شهيد مشابه جانباز پنجاه درصد (50 %) محسوب مي ‌شود.

4 ـ كليه مشمولين جانباز داراي حداقل ده درصد (10%) جانبازي از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي باشند.

5 ـ يك فرزند خوانده قانوني ذكور جانبازي كه برابر گواهي بنياد شهيد و امور ايثارگران صاحب فرزند نمي شود از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي شود.

6 ـ مشمولاني كه با جانبازان اناث داراي درصد جانبازي بيست و پنج درصد (25%) و بالاتر ازدواج كنند به صورت موقت از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مي‌ شوند و پس از گذشت پنج سال از معافيت موقت آنان در صورت استمرار ازدواج معافيت موقت به معافيت دائم تبديل مي گردد.


7
- درصورت اذن فرماندهي كل قوا:
- فرزندان رزمندگان با سابقه حضور در جبهه به ازاي هر ماه حضور يك ماه كسر خدمت از نظام وظيفه
- فرزندان آزادگان به ازاي هر ماه اسارت يك ماه كسر خدمت از نظام وظيفه
- فرزندان جانبازان به ازاي هر درصد جانبازي يك ماه كسر خدمت از نظام وظيفه

تبصره- بهره مندي فرزندان جانبازان بر اساس درصد جانبازي صادره از كميسيون عالي پزشكي نيروهاي مسلح يا بنياد اقدام مي گردد و در خصوص آموزش خدمت نظام وظيفه بر اساس مقررات ستاد كل نيروهاي مسلح عمل مي گردد.

تبصره ـ شرايط اسير و مفقودالاثر و معلول شناخته شدن و خانواده آنان در آئيننامه اجرائي اين قانون پيش ‌بيني خواهد شد.

ماده 46 ـ مشمولاني كه ادعاي كفالت ميكنند ميتوانند مدارك لازم را پيش از اعزام به حوزه وظيفه عمومي محل سكونت خود تسليم كنند.
تحقيقات لازم نسبت به ادعاي كفالت اين قبيل مشمولان و همچنين تصديق صحت مندرجات استشهاد و مدارك آنها با شهرباني و يا ژاندارمري خواهد ‌بود.

تبصره - در هر سال كه مشمولان سالم و بلامانع، نياز نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي را تأمين نموده باشند به مشمولان بند 2 ماده 39 و‌ مشمولاني كه داراي معافيت موقت و معتبر به مدت 2 سال باشند معافيت دائم در زمان صلح داده خواهد شد.

فصل پنجم: آموزش نظامي مشمولان و درجات و حقوق و مزاياي آنان

ماده 47 ـ كليه مشموليني كه براي انجام خدمت وظيفه عمومي اعزام مي شوند، همچنين كساني كه از انجام خدمت معاف مي گردند، بايد آموزشهاي نظامي و انتظامي اعم از عمومي و تخصصي را مطابق دستورالعملي كه توسط ستاد كل با همكاري سازمانهاي نيروهاي مسلح تهيه مي ‌شود و به تصويب فرماندهي كل مي رسد، طي نمايند.

تبصره 1 ـ آموزش مشمولين معاف از خدمت برابر آيين نامه اي است كه از سوي ستاد كل تهيه مي شود و به تصويب فرماندهي كل مي رسد.

تبصره 2 ـ در زمان صلح آموزشهاي فوق بايد به نحوي طراحي گردد كه به عنوان واحد درسي يا پودمان قابل محاسبه باشد.

تبصره 3 ـ نيروهاي مسلح بايد در حين خدمت در زمان صلح زمينه استمرار آموزشهاي فوق را براي سربازان فراهم نمايند.

تبصره 4 ـ آيين‌ نامه اجرائي تبصره هاي (2) و (3) اين ماده توسط وزارت دفاع با همكاري وزارتخانه‌ هاي آموزش و پرورش، علوم، بهداشت، كشور و دانشگاه آزاد اسلامي تهيه مي‌ شود و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت وزيران مي رسد.

تبصره 5 ـ از همة كاركنان وظيفه در طول مدت دوره آموزش آزمونهاي ارزيابي شخصيت و رفتار گرفته مي‌ شود و متناسب با نتايج حاصله تقسيم و پرونده افراد نيازمند به خدمات مشاوره‌ اي به مراكز ذيربط در نيروهاي مسلح براي راهنمايي و حمايت ارسال مي گردد. نحوه اجراء برابر دستورالعملي است كه توسط ستاد كل تهيه و ابلاغ مي گردد.

ماده 48 - مشمولان ليسانسيه و بالاتر پس از طي دوره آموزشي مقدماتي نظامي و موفقيت در آزمايشهاي آن در صورتي كه از لحاظ اخلاقي و‌ سياسي و مكتبي شايستگي داشته باشند پس از طي دوره آموزش افسري وظيفه و موفقيت در آزمايشهاي آن دارندگان دانشنامه دكترا به درجه‌ ستوانيكمي و سايرين به درجه ستوان دومي وظيفه نائل خواهند شد.

ماده 48 ـ كاركنان وظيفه بر اساس مدرك تحصيلي و وجود محل سازماني پس از طي دوره آموزشي لازم به يكي از درجات زير نائل ميگردند:
1 ـ كاركنان وظيفه فاقد مدرك پايان دوره متوسطه به يكي از درجات سربازي تا سرجوخگي
2 ـ كاركنان وظيفه داراي مدرك پايان دوره متوسطه به يكي از درجات گروهباني يا رزم‌ آوري
3 ـ كاركنان وظيفه داراي مدرك كارداني به يكي از درجات استواري يا رزم‌داري يا ستوان سومي
4 ـ كاركنان وظيفه داراي مدرك كارشناسي به درجه ستوان دومي
5 ـ كاركنان وظيفه داراي مدرك كارشناسي ارشد و بالاتر به درجه ستوان يكمي

تبصره 1 ـ نيل به درجات گروهبان سومي و بالاتر مستلزم طي دوره آموزش تخصصي مورد نياز و دارا بودن صلاحيتهاي لازم است.

تبصره 2 ـ كاركنان وظيفه در صورت نداشتن صلاحيت هاي لازم جهت نيل به درجات مصرحه فوق بر اساس دستورالعملي كه از سوي ستاد كل تهيه و ابلاغ مي گردد، به درجات مناسب پايين تر تا درجه سربازي نائل مي شوند.

ماده 48 مكرر ـ اعطاء درجه نظامي به آندسته از كاركنان وظيفه كه برابر با مقررات اين قانون واجد شرايط نيل به درجات گروهبان سومي و بالاتر ميباشند در هر سازمان با تصويب مقاماتي است كه اختيار تصويب همان درجات را در مورد كاركنان پايور دارند.

تبصره ـ اعطاء درجه تشويقي و يا تنزيل درجه كاركنان وظيفه بر اساس ضوابطي كه براي تشويق و يا تنبيه كاركنان در آيين‌ نامه انضباطي نيروهاي مسلح پيش بيني گرديده است، مي‌ باشد.

تبصره 1 ـ در صورتي كه مشمولان موضوع اين ماده در آزمايشهاي دورة مقدماتي نظامي مردود شوند و يا طبق نظر شوراي مركز آموزشي از لحاظ‌ جسمي، مكتبي و اخلاقي صلاحيت لازم جهت نيل به درجه افسري را نداشته باشند براي طي دورة درجه‌ داري اعزام خواهند شد.

تبصره 2 ـ در صورتي كه مشمولان موضوع اين ماده در آزمايشهاي دورة آموزشي افسري وظيفه مردود گردند يا از لحاظ مكتبي و اخلاقي واجد‌ صلاحيت نيل به مقام افسري بر حسب تشخيص شوراي مركز آموزشي مربوط نباشند بقيه خدمت دوره ضرورت را در يكي از درجات گروهباني وظيفه ‌انجام خواهند داد.

تبصره 3 ـ در صورتي كه مشمولان موضوع اين ماده در هر يك از مراحل آموزشي به علل سياسي و امنيتي واجد صلاحيت نيل به مقام افسري‌ تشخيص داده نشوند بقيه خدمت دوره ضرورت را مانند افراد وظيفه انجام خواهند داد.

ماده 49 ـ حقوق سربازان وظيفه حداقل شصت درصد (60%) و حداكثر نود درصد (90%) حداقل حقوق كاركنان نيروهاي مسلح مبتني بر قانون مديريت خدمات كشوري است كه با توجه به تحصيلات و درجات آنان توسط ستاد كل تهيه مي‌ شود و به تصويب فرماندهي ‌كل مي‌ رسد.

‌ماده 49 - حقوق ماهانه افسران - درجه‌داران - دانشجويان و دانش‌آموزان و افراد وظيفه به شرح زير خواهد بود:

تبصره 1 ـ به كاركنان وظيفة متأهل يا سرپرست خانواده معادل صددرصد (100%) حق عائله مندي كاركنان پايور نيروهاي مسلح پرداخت ميگردد.

تبصره 2 ـ حقوق كاركنان وظيفه در دوران آموزش و قبل از دريافت درجه يا سردوشي به ميزان پنجاه درصد (50%) حقوق اولين ماه دوران خدمت آنان است.

تبصره 3 ـ به كاركنان وظيفه در خاتمه خدمت دوره ضرورت معادل يكماه حقوق به عنوان پاداش پرداخت مي گردد.

تبصره 4 ـ حق بازنشستگي و حقوق اولين ماه خدمت از حقوق ماهانه كاركنان وظيفه كسر نمي گردد.

ماده 49 مكرر ـ نيروهاي مسلح و سازمانهاي وابسته و ساير دستگاهها كه كاركنان وظيفه را در اختيار دارند مكلفند با توجه به اعتبارات مصوب، امكانات زيست، پوشاك، خوراك، بهداشت و درمان متناسب آنان در محل خدمت را فراهم نمايند.

تبصره 1 ـ دولت موظف است اعتبارات مورد نياز براي زيست، پوشاك، خوراك، بهداشت و درمان سربازان وظيفه را به شرح ذيل در اختيار نيروهاي مسلح و ساير دستگاههاي به كار گيرنده كاركنان وظيفه قرار دهد:
1 ـ خوراك كاركنان وظيفه به ميزان دو برابر خوراك كاركنان دولت
2 ـ پوشاك و زيست سربازان وظيفه به ميزان سه هزار برابر ضريب ريالي
3 ـ هزينه‌هاي بهداشت و درمان برابر سرانه مصوب دولتي

تبصره 2 ـ وسيله اياب و ذهاب و پذيرايي يا هزينه آن در هنگام اعزام مشمولان به مراكز آموزشي كاركنان وظيفه و يا اعزام به مرخصي استحقاقي كه چهار نوبت در سال است، بايد تأمين شود.

الف ـ حقوق افسران وظيفه به ميزان حقوق ثابت ماهانه سال اول افسران همدرجه كادر ثابت.

ب - حقوق درجه‌ داران وظيفه

1 - گروهبان‌ سوم 115 واحد حقوقي

2 - گروهبان‌ دوم 125 واحد حقوقي

3 ـ گروهبانيكم 135 واحد حقوقي

ج ـ حقوق دانشجويان وظيفه در مدت آموزش مقدماتي و دانش ‌آموزان وظيفه در مدت آموزش مقدماتي و تخصصي 000 /2 ريال.

د ـ حقوق دانشجويان وظيفه در مدت آموزش تخصصي 500 /2 ريال.

هـ ـ حقوق ماهانه افراد وظيفه به ميزاني است كه هر سال در بودجه وزارت دفاع پيش ‌بيني ميشود.

ماده 50 ـ افسران و درجه‌ داران وظيفه در صورت اعزام به مأموريت يا انتقال يا خدمت در مناطق محروم و بد آب و هوا و مناطق عملياتي مشمول مقررات فوق العاده و مزاياي مربوط به افسران و درجه داران كادر ثابت نسبت به حقوق آنان مي‌ باشند. ساير كاركنان وظيفه در موارد مذكور از دو سوم فوق العاده و مزاياي درجه گروهبان دومي كادر ثابت برخوردار مي‌ شود.

‌ماده 50 - افسران و درجه‌داران وظيفه در صورت اعزام به مأموريت يا انتقال يا خدمت در مناطق بد آب و هوا مشمول مقررات فوق‌العاده و مزاياي‌مربوط به افسران و درجه‌داران كادر ثابت نسبت به حقوق آنان خواهند بود و در صورتي كه در يگانها و قسمتهايي كه پرسنل كادر ثابت آنها از مزاياي‌قانوني خاص استفاده مي‌كنند، مشغول خدمت شوند و در شرايط مشابه از مزاياي مزبور نسبت به حقوق خويش استفاده خواهند كرد.

تبصره 1 ـ به كاركنان وظيفه اي كه در شهر محل‌ سكونت خود به كارگيري مي شوند، فوق العاده محروميت از تسهيلات و بدي آب و هوا تعلق نمي گيرد.

تبصره 2 ـ به كاركنان وظيفه‌ اي كه بنا به تقاضاي خود منتقل مي شوند هزينه سفر و فوق العاده انتقال تعلق نمي گيرد.

تبصره 3 ـ طبقه‌ بندي مناطق از نظر محروميت، آب و هوا و عملياتي طبق آيين نامه ها است كه وزارت دفاع تهيه مي‌ كند و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت ‌وزيران مي ‌رسد.

تبصره 1 ـ افسران و درجه‌ داران وظيفه ‌اي كه در محل سكونت خود خدمت مينمايند، از مقررات مربوط به بدي آب و هوا، مذكور در اين ماده‌ استفاده نخواهند كرد.

تبصره 2 ـ سربازان وظيفه در غير زمان جنگ يا بسيج عمومي بطور اجبار بيش از يكسال (نيمي از مدت خدمت) از خدمت خود را در نقاط ‌بد آب و هوا خدمت نخواهند كرد.

تبصره 3 ـ طبقه بندي مناطق از نظر آب و هوا طبق آئين ‌نامه‌ اي خواهد بود كه بوسيله ستاد مشترك با هماهنگي سازمان امور اداري و استخدامي ‌كل كشور تهيه و به تصويب وزير دفاع برسد.

تبصره 4 ـ به افسران و درجه ‌داران وظيفه‌ اي كه بنا به تقاضاي شخصي منتقل ميشوند هزينه سفر و فوق ‌العاده انتقال تعلق نمي‌ گيرد.

ماده 51 ـ به پرسنل وظيفه‌ اي كه در عمليات جنگي شركت مي‌ نمايند، فوق‌ العاده عملياتي بر طبق ضوابطي كه توسط وزارتين دفاع و سپاه پاسداران ‌تهيه و به تصويب شوراي عالي دفاع ميرسد پرداخت خواهد شد.

ماده 52 - ميزان مرخصي پرسنل وظيفه در مدت خدمت و نحوه استفاده از آن طبق مقررات مرخصي پرسنل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي‌ ايران خواهد بود.

ماده 53 ـ كساني كه در حين خدمت وظيفه عمومي در هر يك از دوره ‌هاي ضرورت، احتياط و ذخيره به سبب انجام وظيفه يا شركت در عمليات‌ رزمي و يا قيود خدمتي شهيد يا فوت يا معلول شوند از لحاظ ميزان و نحوه پرداخت حقوق وظيفه و مستمري مشمول قوانين و مقررات مربوط به‌ پرسنل كادر ثابت همدرجه ميباشند و حقوق وظيفه و مستمري آنان حسب مورد از بودجه وزارتخانه ‌ها يا سازمانهاي مربوطه پرداخت ميگردد.

تبصره 1 ـ در صورتي كه مشمولين اين ماده قبل از ورود به خدمت وظيفه عمومي از كارمندان دولت يا سازمانهاي تابع يا وابسته به دولت بوده و‌ آخرين حقوق دريافتي آنان از سازمان مربوطه از ميزان حقوقي كه برابر اين قانون به آنان تعلق ميگيرد، بيشتر باشد حقوق وظيفه و مستمري وراث آنان ‌بر اساس حقوق بيشتر پرداخت خواهد شد.

تبصره 2 ـ كساني كه تا تاريخ تصويب اين قانون از بودجه وزارتخانه‌ ها يا سازماني حقوق وظيفه يا مستمري دريافت ميداشته ‌اند حقوق آنان كماكان ‌از همان محل پرداخت خواهد شد.

‌ماده 54 - پرسنل وظيفه‌ اي كه در حين خدمت وظيفه عمومي اسير يا مفقودالاثر بشوند تا پايان دوره اسارت يا تعيين تكليف، عائله تحت تكفل آنان‌ به ترتيب زير حقوق دريافت خواهند نمود:

الف - در دوره ضرورت از حقوق مربوطه و پس از پايان دوره ضرورت از حقوق هم طبقه دوره احتياط.

ب ـ در دوره ذخيره از حقوق يكدرجه بالاتر هم طبقه احتياط و ذخيره.

تبصره ـ شرايط لازم براي اسير و مفقودالاثر شناخته شدن پرسنل در آئيننامه اجرائي اين قانون پيش ‌بيني خواهد شد.

‌ماده 55 - دولت موظف است لايحه نحوه كمك به خانواده‌هاي مشموليني را كه با اعزام مشمول قدرت اداره معاش خود را از دست مي‌دهند تهيه‌و ظرف مدت 6 ماه جهت تصويب به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.

تبصره ـ آيين‌ نامه اجرائي اين ماده توسط وزارت دفاع تهيه مي‌ شود و به تصويب هيأت وزيران مي رسد.

فصل ششم: احضار در مراحل احتياط و ذخيره

ماده 56 ـ شورايعالي دفاع ميتواند يك يا چند طبقه از افسران و درجه ‌داران و افراد وظيفه كه خدمت دوره ضرورت را انجام داده ‌اند و در ‌دوره‌ هاي احتياط و ذخيره خدمت وظيفه عمومي هستند براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي فراخوانده يا پيشنهاد بسيج همگاني به مقام رهبري ‌بنمايد. نحوه احضار و مهلت معرفي فراخواندگان همچنين كساني كه بعلل ناشي از وضع جسماني يا اجتماعي يا حساسيت مشاغل آنان ممكن است ‌از فراخوانده شدن براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي معاف شوند در آئيننامه اجرائي اين قانون كه توسط وزارتين دفاع و سپاه تهيه و به تصويب ‌شوراي عالي دفاع ميرسد، تعيين خواهد شد.

ماده 57 ـ كليه فراخواندگان براي خدمت دوره احتياط و ذخيره و يا تجديد يا تكميل آموزش يا بسيج همگاني حقوقي معادل حقوق ثابت افسران، ‌درجه ‌داران و افراد كادر ثابت همدرجه خود حسب مورد از بودجه وزارتخانه‌ هاي مربوطه دريافت خواهند داشت.

تبصره 1 ـ فراخواندگان موضوع اين ماده در صورتي كه كارمند يكي از وزارتخانه‌ ها يا سازمانهاي دولتي و يا وابسته به دولت باشند مابه ‌التفاوت ‌حقوق و مزاياي خود را از سازمان متبوع دريافت خواهند داشت.

تبصره 2 ـ ميزان حقوق پرسنل احتياط و ذخيره در زمان جنگ بنا بر پيشنهاد ستاد مشترك و تصويب شورايعالي دفاع خواهد بود.

فصل هفتم: غيبت مشمولان وظيفه عمومي و جرائم و مجازاتها

بخش اول - غيبت مشمولان خدمت وظيفه عمومي

ماده 58 ـ مشمولين خدمت وظيفه عمومي كه براي رسيدگي و يا اعزام جهت طي دوره ضرورت احضار ميشوند چنانچه در مهلت يا موعد مقرر خود را معرفي نكنند، همچنين مشموليني كه معافيت موقت دريافت داشته اند و پس از انقضاء مدت اعتبار، ظرف يك ماه براي تجديد رسيدگي خود را معرفي نكنند، غايب شناخته مي‌ شوند، پس از معرفي يا دستگيري در صورتيكه طبق مقررات اين قانون قادر به خدمت و بلامانع تشخيص داده شوند به خدمت اعزام مي‌ گردند و با آنان به ترتيب زير رفتار مي شود:

‌ماده 58 - مشمولان خدمت وظيفه عمومي (‌ضرورت، احتياط، ذخيره) كه براي رسيدگي يا اعزام احضار شوند و در مهلت يا موعد مقرر كه از طرف‌اداره وظيفه عمومي اعلام شود خود را معرفي نكنند همچنين مشمولاني كه معافيت‌هاي موقت دريافت داشته‌اند و پس از انقضاء مدت اعتبار ظرف‌يك ماه براي تجديد رسيدگي خود را معرفي نكنند، غايب شناخته شده و پس از معرفي يا دستگيري در صورتي كه طبق مقررات اين قانون قادر به‌خدمت و بلامانع تشخيص داده شوند به خدمت اعزام مي‌شوند و پس از انجام خدمت مقرر در صورت اعلام اداره وظيفه عمومي موضوع غيبت در‌محاكم صالحه قضايي مورد رسيدگي قرار مي‌گيرد. و چنانچه داراي عذر موجه نباشند، به شرح زير اتخاذ تصميم خواهد شد:

1 ـ مشمولاني كه مدت غيبت اوليه آنان در زمان صلح تا سه ماه و در زمان جنگ تا پانزده روز باشد، سه ماه اضافه خدمت و چنانچه مدت غيبت اوليه آنان در زمان صلح بيشتر از سه ماه و در زمان جنگ بيش از پانزده روز باشد به شش ماه اضافه خدمت تنبيه ميگردند.

الف ـ مشمولان غايب زمان صلح كه در زمان صلح خود را معرفي كنند پس از تعيين تكليف مشموليت يا انجام خدمت دوره ضرورت به مدت 6‌ ماه تا يكسال و مشمولاني كه دستگير شده باشند به مدت يكسال تا دو سال از دريافت كارت پايان خدمت يا معافيت محروم خواهند شد.

2 ـ مشموليني كه مدت غيبت اوليه آنان در زمان صلح از يك سال و در زمان جنگ از دو ماه تجاوز نمايد، علاوه بر اعمال اضافه خدمت مذكور در بند (1)، فراري محسوب مي‌ شوند و به مراجع صالح قضائي معرفي مي‌ گردند.

تبصره 1 ـ مشمولين غايبي كه به خدمت اعزام مي شوند در صورتي كه در حين خدمت، حسن اخلاق و رفتار و جديت در انجام وظيفه از خود نشان دهند، يا در عمليات جنگي ابراز شجاعت و فداكاري نمايند به طوري كه مراتب مورد گواهي فرماندهان و رؤساي ذيربط باشد، برابر ضوابطي كه از سوي ستاد كل ابلاغ مي گردد با تصويب مقامات سرلشكري و يا همطراز در سازمان مربوط از انجام اضافه خدمت، يا بخشي از آن معاف مي‌ گردند.

ب ـ مشمولان غايب زمان صلح كه خود را در زمان جنگ معرفي نمايند پس از پايان خدمت يا معافيت بلافاصله كارت مربوطه را دريافت خواهند‌ داشت و كساني كه دستگير شوند به مدت 2 تا 4 سال از دريافت كارت پايان خدمت محروم خواهند شد.

تبصره 2 ـ مشموليني كه تا تصويب اين قانون غايب شناخته شده‌ اند چنانچه در داخل كشور ظرف حداكثر شش ماه و آنهايي كه در خارج از كشور باشند، ظرف حداكثر يكسال خود را جهت انجام خدمت دوره ضرورت معرفي نمايند، مشمول تنبيهات اين قانون نمي‌ شوند.

تبصره 3 ـ رسيدگي به وضعيت مشموليني كه داراي عذر موجه براي غيبت خويش مي باشند برابر آيين‌ نامه‌ اي است كه پس از تأييد فرماندهي كل ابلاغ مي گردد.

تبصره 4 ـ در مورد غيبت مشمولين دوره‌ هاي احتياط و ذخيره برابر دستورالعملي كه در ستاد كل تهيه و پس از تأييد فرماندهي كل ابلاغ مي گردد، رفتار مي‌ شود.

ماده 58 مكرر ـ نيروي انتظامي موظف است در خصوص شناسايي، تعقيب و دستگيري مشمولان غايب و رسيدگي به وضعيت آنان اقدام نمايد و كليه نهادها و دستگاههاي اجرائي مشمول ماده(5) قانون مديريت خدمات كشوري و شركتهاي دولتي و مؤسسات غيردولتي و خصوصي و بانكها و نيروهاي مسلح بايد همكاري لازم را در اين مورد به‌ عمل آورند. آيين ‌نامه اجرائي اين ماده توسط سازمان با همكاري وزارتخانه‌ هاي كشور و دفاع تهيه مي‌ شود و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت وزيران مي‌ رسد.

ج - مشمولان غايب زمان جنگ كه خود را در زمان جنگ معرفي كنند، پس از پايان خدمت يا تعيين تكليف از نظر مشموليت به مدت يك تا دو‌سال و كساني كه دستگير شوند به مدت 3 تا 5 سال از دريافت كارت پايان خدمت يا معافيت محروم خواهند شد.

‌د - مشمولان غايب زمان جنگ كه خود را در زمان صلح معرفي كنند پس از پايان خدمت تا تعيين تكليف از نظر مشموليت به مدت 5 تا 7 سال و‌كساني كه دستگير شوند به مدت 7 تا 10 سال از دريافت كارت پايان خدمت يا معافيت محروم خواهند شد.

تبصره 1 ـ قاضي ميتوانند غايب را به مجازات (تعزير) ديگري كه خود صلاح بداند بجاي مجازاتهاي فوق محكوم نمايد.

تبصره 2 ـ مشمولانيكه تا تاريخ تصويب اين قانون غايب شناخته شده ‌اند چنانچه داخل كشور باشند ظرف 6 ماه و آنهائيكه در خارج از باشند ‌ظرف يكسال براي رسيدگي به وضع مشموليتشان خود را به سازمانهاي وظيفه عمومي معرفي نمايند به جز مشمولان بند (د) محروميتهاي مندرج‌ در ماده در مورد آنان اجراء نخواهد شد.

بخش دوم - جرائم و مجازاتها

ماده 59 ـ مشمولين خدمت دوره ضرورت چنانچه در مدت آموزش اوليه و يا در حين خدمت مرتكب غيبت يا فرار گردند به نحوي كه ادامه خدمت آنان مستلزم تجديد دوره آموزش باشد، ضمن رسيدگي قانوني به غيبت يا فرار آنان، مجدداً به دوره آموزش اعزام مي‌ شوند و پس از پايان آموزش در يگان قبلي به خدمت ادامه مي‌ دهند. مدت آموزش قبلي اين افراد جزء خدمت آنان محسوب نمي گردد.

تبصره ـ چنانچه در مورد كاركنان وظيفه اي كه به دستور مقامات قضائي بازداشت ميشوند رأي برائت يا قرار منع پيگرد صادر شود مدت حبس، جزء خدمت وظيفه عمومي آنان محسوب ميگردد.

ماده 60 (اصلاحي 08ˏ09ˏ1368)- كسانيكه با ارتكاب اعمالي چون جعل شناسنامه، مهر، امضاء، كارت پايان خدمت، كارت معافيت، استفاده از شناسنامه ديگران، اعمال نفوذ،‌شهادت كذب، گواهي خلاف واقع، مكتوم داشتن حقيقت، اخذ رشوه، يا فريب دادن مشمول موجبات معافيت خود يا ديگران را از خدمت وظيفه‌ عمومي فراهم سازند، به اتهام آنان در دادگاه صالحه رسيدگي شده و با رعايت شرايط و امكانات خاطي و دفعات و مراتب جرم و مراتب تأديب از وعظ‌ و توبيخ و تهديد به حبس تعزيري از يكسال تا پنج سال محكوم مي‌ شوند.

تبصره 1 (الحاقي 08ˏ09ˏ1368)- چنانچه تقلب يا جعل و يا اخذ رشوه تأثيري در وضعيت مشمول نداشته باشد، مرتكبين با رعايت شرايط و امكانات خاطي و دفعات و‌مراتب جرم و مراتب تأديب از وعظ و توبيخ و تهديد به انفصال از يكسال تا ده سال از خدمات دولتي و ضبط رشوه به عنوان جريمه و شش ماه تا سه‌ سال حبس محكوم خواهند شد.

تبصره 2 (الحاقي 08ˏ09ˏ1368)- امواليكه رشوه داده شده، بعنوان جريمه ضبط مي‌ گردد و هر گاه ثابت شود كه راشي براي حفظ حقوق حقه خود ناچار از دادن رشوه بوده،‌وجه يا مالي كه به رشوه داده شده به او مسترد مي‌ گردد.

‌ماده 61 (اصلاحي 08ˏ09ˏ1368)- پرسنل اداره وظيفه عمومي و نيروهاي نظامي و انتظامي و نهادها و ارگانها و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و نمايندگان شوراها و‌انجمن‌هاي اسلامي چنانچه با سوء نيت موجبات معافيت يا اعزام مشمولي را به خدمت وظيفه عمومي من غير حق فراهم سازند به كسر نصف حقوق‌از 6 ماه الي يك سال براي فرد اول و انفصال دائم از خدمت براي فرد دوم در دادگاه صالحه محكوم خواهند شد.

ماده 61 - پرسنل اداره وظيفه عمومي و نيروهاي نظامي و انتظامي و نهادها و ارگانها و مؤسسات دولتي وابسته به دولت و نمايندگان شوراها و‌ انجمنهاي اسلامي در صورت ارتكاب جرائم مذكور در ماده 60 علاوه بر انفصال دائم از خدمات دولتي با رعايت شرايط و امكانات خاطي و دفعات و‌ مراتب جرم و مراتب تأديب از وعظ و توبيخ و تهديد به حبس تعزيري از 3 سال تا 7 سال محكوم خواهند شد.

تبصره (الحاقي 08ˏ09ˏ1368)- هر گاه بموجب قوانين جاري اعمال ارتكابي مذكور در دو ماده 60 و 61 عناوين ديگري داشته باشد، در اين صورت به كيفر اشد همان عناوين‌ محكوم مي‌ شوند.

تبصره 1 ـ نمايندگان شوراها و انجمنهاي اسلامي كه با سوء نيت موجبات معافيت يا اعزام مشمولي را به خدمت وظيفه عمومي من غيرحق فراهم‌ سازند علاوه بر اخراج از شوراها و انجمنها به ازاء هر مورد معافيت به تعزير طبق قانون تعزيرات محكوم ميشوند

تبصره 2 ـ هرگاه اعمال ارتكابي متخلفين مذكور در دو ماده فوق عناوين خاص ديگري داشته باشد كه مستلزم كيفر خاصي باشد به آن كيفر نيز‌محكوم ميشوند.

‌ماده 62 - استخدام مشمولان به طور كلي در وزارتخانه‌ ها و مؤسسات وابسته به دولت و در كار خانه‌ ها و كارگاهها و مؤسسات خصوصي بدون‌ داشتن معافيت دائم ممنوع است.

‌تبصره - استخدام مشمولان غير غايب در نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي با رعايت مقررات اين قانون از محدوديت مقرر در موارد فوق مستثني‌ است.

ماده 63 ـ استخدام ‌كننده يا استخدام‌ كنندگان مشمولين غايب در وزارتخانه‌ ها و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و نهادها براي هر يك از افراد‌ اول و دوم به كسر نصف حقوق از شش ماه الي يكسال و در صورت تكرار سه مورد يا بيشتر به انفصال دائم از خدمت توسط دادگاه صالحه محكوم‌ خواهند شد.

ماده 63 مكرر ـ كساني كه به نحوي مشمولين غايب را در مؤسسات دولتي و غيردولتي از قبيل كارخانه ها، شركت ها، آموزشگاه ها، كارگاه ها، بنگاه ها، مغازه ها و تعميرگاه ها، به كارگيري نمايند توسط نيروي انتظامي، وزارتخانه‌هاي «تعاون، كار و رفاه اجتماعي» و«صنعت، معدن و تجارت» شناسايي و به محاكم صالحه قضائي معرفي مي‌ شوند. مجازات اينگونه افراد براي بار اول هزينه سالانه يك سرباز و براي بار دوم و بيشتر هزينه سالانه سه سرباز است.

تبصره ـ ثبت نام در مراكز آموزشي خصوصي و آزاد براي ارائه آموزش به منزله به كارگيري محسوب مي‌ شود و مشمول اين مجازاتها است.

ماده 64 ـ اشتغال به كار مشمولان با برگ معافيت موقت يا دفترچه آماده بخدمت فقط مدت اعتبار آنها بلامانع است.

ماده 65 ـ كليه افرادي كه از اول مهرماه سال يكهزار سيصد و پنجاه و نه تا پايان جنگ تحميلي در خدمت وظيفه عمومي بوده‌ اند و يا خواهند بود ‌از لحاظ استخدام در وزارتخانه‌ ها و مؤسسات وابسته بر ساير افرادي كه در شرايط مشابه هستند حق تقدم دارند.

‌ماده 66 - آيين‌ نامه اجرايي اين قانون جز در مواردي كه در مواد اين قانون مرجع خاصي براي آن مشخص شده است توسط وزارتخانه‌ هاي كشور،‌دفاع و سپاه تهيه و تصويب هيأت دولت خواهد رسيد.

ماده 67 - كليه قوانين مغاير با اين قانون از تاريخ تصويب اين قانون ملغي است.

تبصره ـ قانون مربوط به معافيت يكنفر از خانواده شهداء از شمول اين قانون مستثني است.

فصل هشتم ـ استفاده دستگاههاي غيرنظامي از خدمات كاركنان وظيفه

ماده 66 ـ نيروهاي مسلح موظفند در اجراء اصل يكصد و چهل و هفتم (147) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران تعدادي از كاركنان وظيفه خود را بنا به درخواست دولت براي امور امدادي، توليدي، جهاد كشاورزي، آموزشي، تحقيقاتي و پژوهشي، بهداشتي و درماني مشروط بر اين كه به آمادگي رزمي نيروهاي مسلح آسيبي وارد نيايد در اختيار دولت قرار دهد.

تبصره ـ دولت ميتواند از خدمات كاركنان وظيفه به دو صورت زير استفاده نمايد:
الف ـ به عنوان كاركنان وظيفه براي انجام خدمت دوره ضرورت
ب ـ به عنوان استخدام تعهد خدمتي

ماده 67 ـ كليه كاركنان وظيفه كه در اجراء ماده فوق در اختيار دستگاههاي دولتي و نهادها قرار ميگيرند بايد قبل از به كارگيري، دوره هاي آموزش نظامي مورد نياز را در نيروهاي مسلح طي نمايند.

تبصره ـ مدت آموزشهاي نظامي و برنامه تفصيلي آنها مطابق با اساسنامه مربوط در نيروهاي مسلح است.

ماده 68 ـ هفتاد درصد(70%) كاركنان وظيفه اختصاص يافته به هر يك از صورتهاي مذكور در تبصره ماده (66) اين قانون بايد در مناطق محروم به كار گرفته شوند مگر نخبگان و افرادي كه مدرك تحصيـلي كارشناسي ارشد و بـالاتر دارند و خدمـت آنان در مناطق غيرمحروم به تشخيص بالاترين مقام سازمان ذيربط ضروري باشد.

ماده 69 ـ تعيين هر يك از دستگاهها براي استفاده از خدمت مشمولين اعم از مشمولين بنـدهاي (الف) و (ب) تبصـره ماده (66) و همچنين تعداد نيازمندي آنها بر اساس درخواست دستگاه دولتي و تأييد دولت، پس از بررسي ستاد كل به تصويب فرماندهي ‌كل ‌مي ‌رسد.

ماده 70 ـ مشمولين موضوع بند (الف) تبصره ماده (66) پس از طي آموزش نظامي برابر مقررات اين قانون به درجات نظامي نائل و براي انجام خدمت دوره ضرورت مأمور ميگردند و پس از پايان خدمت نيز از كارت پايان خدمت دوره ضرورت كه توسط سازمان صادر ميگردد برخوردار ميشوند.

تبصره 1 ـ استفاده از لباس نظامي و علائم آن توسط كاركنان وظيفه مأمور به مراكز دولتي ممنوع است و در صورت درخواست بالاترين مقام سازمان بكار گيرنده و موافقت ستاد كل لباس متحدالشكل با علائم مشخص براي اين كاركنان طراحي مي شود.

تبصره 2 ـ حـقوق و مزايا، خوراك، پوشاك، خوابگاه، بهداشت، درمان و ساير حـقوقي كه كاركنان وظيفه نيروهاي مسلـح از آن برخوردار مي ‌گـردند، از مـحل بودجه دستـگاه بكار گيرنده تأمين مي ‌شود. ميزان هزينه مربوط به هر يك از آنـها برابر با مـقررات جاري در نيروهاي ‌مـسلح است كه همـه ساله از سـوي ستاد كـل ابلاغ مي گردد.

تبصره 3 ـ مواد (6)، (8) و (9) قانون نيز مشمول مقررات اين فصل مي گردد.

ماده 71 ـ سازمان به كاركنان وظيفه موضوع بند (ب) تبصره ماده (66) در قبال تعهد خدمتي كه به دستگاههاي به كار گيرنده مي سپارند پس از انجام كامل تعهد، كارت پايان خدمت مي‌ دهد.

تبصره 1 ـ مدت تعهد خدمت اينگونه مشمولين حداقل چهل و هشت ماه است. اين مدت شامل دوره تحصيل و آموزش سازمانهاي بكار گيرنده آنان نمي گردد، ولي مدت آموزش نظامي جزء مدت تعهد آنان محسوب مي‌ شود.

تبصره 2 ـ حقوق و مزاياي مشمولين مذكور توسط دستگاههاي بكار گيرنده و براساس مقررات استخدامي آنها پرداخت مي شود.

تبصره 3 ـ تعهد كليه مشموليني كه تا تاريخ تصويب اين قانون در اختيار سازمانهاي خارج از نيروهاي مسلح قرار گرفته اند، مطابق مقررات قبلي است و از تاريخ ابلاغ اين قانون نيز سازمانهاي مذكور تـنها در چهارچوب مقررات پيش بيني شده در اين فصل مجاز به استفاده از خدمت مشمولين مي‌ باشند.

ماده 72ـ آن دسته از متعهدين موضوع بند (ب) تبصره ماده (66) كه قبل از اتمام مدت تعهد به هر علت از خدمت بركنار مي شوند جهت تعيين وضعيت خدمت به سازمان معرفي مي گردند.

تبصره ـ چنانچه علت بركناري، بيماري يا عدم صلاحيت ناشي از اعمال غيرارادي آنان به تشخيص سازمان بكار گيرنده باشد، مدت خدمت انجام شده به تناسب جزء خدمت دوره ضرورت محسوب مي گردد.

ماده 73 ـ كليه دستگاههاي بكارگيرنده كاركنان وظيفه موظفند موارد غيبت يا فرار مشمولين موضوع بند (الف) تبصره ماده (66) را به يگان مأموركننده و ترك خدمت (فرار) مشمولين موضوع بند(ب) ماده مذكور را به سازمان منعكس نمايند.

ماده 74 ـ دولت موظف است هزينه آموزش مشمولين وظيفه مأمور را به تعداد سهميه اختصاص يافته به طور سالانه بر اساس سرانه آموزشي به ميزان چهار هزار برابر ضريب ريالي محاسبه و در اختيار ستاد كل قرار دهد تا ستاد كل به ميزان سهميه واگذاري به سازمان هاي آموزش دهنده پرداخت نمايد.

ماده 75 ـ در زمان جنگ و يا بسيج همگاني، با تصويب فرماندهي كل كليه كاركنان وظيفه مأمور به خارج از نيروهاي مسلح و يا بخشي از آنان برابر زمانبندي ستاد كل براي انجام خدمت دوره ضرورت در نيروهاي مسلح فراخوانده ميشوند كه در اين صورت خدمت باقيمانده خود را در نيروهاي مسلح انجام مي‌ دهند.

ماده 76 ـ آيين نامه اجرائي اين فصل توسط ستاد كل با همكاري دولت و ساير نهادهاي ذي‌ ربط تهيه مي‌ شود و به تصويب فرماندهي كل مي‌ رسد.

ماده 77 ـ نيروهاي مسلح مكلفند كاركنان وظيفه را طوري تقسيم كنند كه در خاتمه دوره آموزش و ابتداء بكار گيري حتي الامكان متناسب با تحصيلات و قابليتها بكارگيري شوند و برنامه ريزي براي تربيت ديني و اخلاقي آنان صورت گيرد.

تبصره 1 ـ كاركنان وظيفه در طول مدت دوره آموزش نظامي و تخصصي، مورد ارزيابي قرار مي‌ گيرند و مبتني بر مدرك و رشته تحصيلي، آموزش، مهارت و تواناييها، براي هر فرد، دو رسته اصلي و فرعي تعيين مي گردد و فرد بايد در رسته اصلي يا فرعي خود بكار گيري شود.

تبصره 2 ـ دستورالعمل اجرائي اين ماده توسط ستاد كل تهيه و ابلاغ ميگردد.

فصل نهم ـ ساير مقررات

ماده 78 ـ به‌ منظور ارتقاء منزلت و بهينه‌ سازي اوقات فراغت كاركنان وظيفه بايد زمينه‌ هاي استمرار آموزشهاي نظامي، عقيدتي، سياسي، ورزشي، خدماتي، فني و حرفه‌ اي و سوادآموزي در ضمن خدمت فراهم گردد.

تبصره 1 ـ دولت مكلف است امكانات، تجهيزات و اعتبارات مورد نياز اجراي آموزشهاي مذكور را تأمين نمايد.

تبصره 2 ـ آيين‌ نامه اجرائي اين ماده ظرف سه ماه توسط وزارت دفاع با همكاري دستگاههاي ذي ‌ربط تهيه مي‌ شود و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت وزيران مي‌ رسد.

ماده 79 ـ در مراكز و پادگانهاي آموزشي و يگانها دفتر مشاوره و راهنمايي براي كمك به سربازان و ارتباط با خانواده آنان در موارد لازم تشكيل ميگردد. اين دفاتر موظف‌ اند به محض ورود سرباز به پادگان و يگان محل خدمت بر اساس فرمهاي از پيش طراحي ‌شده محل آموزش و محل خدمت فرد و نحوه ارتباط خانواده با مشمول و يگان را به خانواده اطلاع دهد و نظرات خانواده را در مورد استعدادها، تواناييها و ويژگيهاي خاص فرد جويا شود.

تبصره 1 ـ در طول مدت خدمت، اين دفتر بايد بر اساس شناسايي فرد كمكهاي لازم به او را به عمل آورد و با خانواده مشمول حتي در مورد زمان ورود و خروج فرد در يگان تماس داشته باشد.

تبصره 2 ـ دستورالعمل اجرائي اين ماده توسط ستاد كل تهيه و ابلاغ مي گردد.

ماده 80 ـ كليه وزارتخانه ها، مؤسسات و شركتهاي دولتي موضوع ماده(4) قانون محاسبات عمومي كشور مصوب 1 / 6 / 1366 و ساير شركتهايي كه بيش از پنجاه ‌درصد (50%)‌ سرمايه و سهام آنها منفرداً يا مشتركاً به وزارتخانه‌ ها، مؤسسات دولتي و شركتهاي دولتي، به استثناء بانكها و مؤسسات اعتباري و شركتهاي بيمه قانوني، تعلق داشته باشند و همچنين شركتها و مؤسسات دولتي كه شمول قوانين و مقررات عمومي به آنها، مستلزم ذكر يا تصريح نام است از جمله شركت ملي نفت ايران و شركتهاي تابعه وابسته به وزارت نفت و شركتهاي تابعه آنها، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران و شركتهاي تابعه، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران و شركتهاي تابعه موظفند با همكاري شهرداري‌ ها خدمات و تسهيلات لازم نظير استفاده از ورزشگاهها، قطارها، اتوبوسها، گردشگاهها، سينماها و موزه‌ها را براي كاركنان وظيفه در حين خدمت فراهم نمايند.

تبصره ـ آيين نامه اجرائي اين ماده توسط وزارت دفاع با همكاري وزارت كشور و رئيس شوراي عالي استانها و دستگاههاي ذي ‌ربط تهيه مي‌ شود و پس از تأييد ستادكل به تصويب هيأت وزيران مي رسد.

ماده 81 ـ كليه كاركنان وظيفه و عائله تحت تكفل آنها مطابق آيين نامه هاي كه از سوي وزارت دفاع با همكاري وزارتخانه‌ هاي كشور و تعاون، كار و رفاه اجتماعي تهيه مي‌ شود و پس از تأييد ستاد كل به تصويب هيأت وزيران مي رسد تحت پوشش بيمه خدمات درماني نيروهاي مسلح قرار مي گيرند.

تبصره 1 ـ اين بيمه به مدت حداكثر يكسال پس از پايان خدمت دوره ضرورت تا زماني كه سربازان فوق اشتغال بكار پيدا نكرده اند، استمرار مي‌ يابد.

تبصره 2 ـ دولت موظف است خانواده‌ هايي را كه با اعزام مشمول به خدمت سربازي از نظر تأمين معيشت زندگي با مشكل مواجه مي‌ شوند و قادر به تمشيت امور خود نباشند بر اساس مفاد قانون نحوه كمك به خانواده‌هاي مشموليني كه قدرت اداره معاش خود را از دست مي‌ دهند مصوب 3 / 6 / 1366 تا پايان خدمت تحت پوشش قرار دهد.

ماده 82 ـ مقررات اين قانون نافي اختيارات فرماندهي كل‌ نيست.

ماده 83 ـ كليه كاركنان وظيفه در طول خدمت سربازي تحت پوشش بيمه عمر و حوادث موضوع قانون بيمه عمر و حوادث پرسنل نيروهاي مسلح، وزارت دفاع و سازمانهاي تابعه و وابسته به آنها مصوب 30 / 6 / 1376 قرار مي گيرند.

ماده 84 ـ صد درصد(100%) درآمدهاي حاصله از ارائه خدمات به مشمولان در اخذ معافيت‌ها و همچنين جريمه‌ ها به توسعه و تقويت و تجهيز رده هاي وظيفه عمومي و بهبود سطح خدمات سازمان وظيفه عمومي به مشمولان، پس از واريز به خزانه طبق قانون بودجه سالانه در اختيار نيروي انتظامي قرار مي‌ گيرد.

قانون فوق مشتمل بر شصت و هفت ماده و پنجاه و هفت تبصره در جلسه روز يكشنبه بيست و نهم مهرماه يك هزار و سيصد و شصت و سه مجلس‌ شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 8 /8 /1363‌ به تأييد شوراي محترم نگهبان رسيده است.

رئيس مجلس شوراي اسلامي ـ اكبر هاشمي

ماده الحاقي - از تاريخ 13/ 8/ 1363 (تاريخ ابلاغ قانون خدمت وظيفه عمومي) مشمولان مذكور در قانون تربيت تكنيسين بهداشت و مبارزه با بيماريها مصوب 18/ 5/ 1362 و مشمولان قانون تربيت بهداشتكاران دهان و دندان مصوب 23/ 1/ 1360 پس از طي دوره آموزش مقدماتي نظامي و در صورت عدم‌ نياز نيروهاي مسلح به تخصص مربوطه آنان چنانچه تعهد پنج سال خدمت خود را در روستاها و مناطق عشايري انجام داده يا بدهند از خدمت دوره ‌ضرورت معاف خواهند بود.

ماده 1 - سپاه پاسداران و كميته انقلاب اسلامي،‌ ژاندارمري و شهرباني جمهوري اسلامي موظفند مشمولان غايب را پس از گذشت سه ماه از‌ تصويب اين قانون شناسائي و دستگير نموده و به حوزه وظيفه عمومي محل دستگيري تحويل دهند. چنانچه اينگونه مشمولان در موعد مقرر حاضر‌ به انجام خدمت نگرديده مجدداً دستگير و به مراجع قضايي محل تحويل خواهند شد.

تبصره - نيروهاي مذكور در اين ماده موظفند سربازان فراري را دستگير و به مراجع صالحه تحويل دهند.

ماده 2 - مجازات مشمولين غايب زمان جنگ كه بار دوم دستگير شوند، علاوه بر مجازات مقرر در ماده 58 خدمت وظيفه عمومي يك تا سه سال‌ حبس تعليقي خواهد بود و در هر حال موظف به انجام خدمت وظيفه عمومي ميباشند.

ماده 3 - مدت خدمت دوره ضرورت مشمولين غائب زمان جنگ كه خود را پس از سه ماه از تاريخ تصويب اين نامه معرفي نمايند، سه ماه غائبيني‌ كه دستگير شوند، شش ماه بيش از ساير مشمولين خواهد بود. بديهي است مشمولين غائبي كه تا سه ماه بعد از تاريخ تصويب اين قانون خود را معرفي‌ نمايند، خدمت اضافي نخواهند داشت.

تبصره - تا زمان تصويب اين قانون افرادي كه در دوران غيبت از طريق بسيج مدتي را در جبهه گذرانده‌ اند، اين مدت از اضافه خدمت آنان كسر‌ خواهد شد.

ماده 4 - كساني كه بنحوي مشمولين غايب زمان جنگ را در مؤسسات غيردولتي از قبيل كارخانه، كارگاه، و بنگاه، مغازه بكار گيرند، توسط ‌نيروهاي مذكور در ماده 1 اين قانون شناسائي و به محاكم صالح قضايي معرفي خواهد شد. مجازات اينگونه افراد يك تا سه سال حبس خواهد بود.

تبصره - به پرونده‌ هاي مواد 2 و 4 اين قانون خارج از نوبت در مراجع قضائي رسيدگي خواهد شد.

ماده 5 - سازمانهاي نظامي و انتظامي موظفند ترتيبي اتخاذ نمايند كه كليه افراد وظيفه در زمان جنگ يا بسيج همگاني حداقل يكسال از خدمت ‌دوره ضرورت را در مناطق عملياتي انجام دهند. مگر در مواردي كه به تشخيص شوراي عالي دفاع وجود افرادي در غيرمناطق عملياتي ضروري باشد.

ماده 6 - آئيننامه اجرائي اين قانون ظرف مدت يكماه برابر ماده 66 قانون وظيفه عمومي تهيه و بمورد اجراء گذارده خواهد شد.

ماده واحده (الحاقي 01ˏ09ˏ1366)- بسيجيان، جهادگران و ساير افراد كه در اسارت و يا گروگان دشمن باشند و يا به اسارت و گروگان گرفته شوند، با تأييد حفاظت ‌اطلاعات سپاه و ارتش حسب مورد مدت اسارت و يا گروگان بودن آنان در حكم خدمت وظيفه عمومي (اعم از ضرورت، احتياط و ذخيره) محسوب ‌ميگردد.

تبصره 1 (الحاقي 01ˏ09ˏ1366)- براي افراد مذكور در ماده واحده كه مدت اسارت و يا گروگان آنان دو سال باشد، كارت معافيت دائم از انجام دوره ضرورت صادر و اگر ‌بيش از دو سال در اسارت يا گروگان باشند، اين مدت از دوره‌ هاي احتياط و ذخيره خدمت وظيفه عمومي آنان كسر خواهد شد.

تبصره 2 (الحاقي 01ˏ09ˏ1366)- افراد موضوع ماده واحده كه مدت اسارت و يا گروگان بودن آنان كمتر از دو سال بوده و فاقد شرايط معافيت باشند، مابقي خدمت خود را ‌در صورتيكه كمتر از يكسال باشد در نزديكترين واحد نظامي انتظامي محل سكونت مي‌گذرانند و در غير اين صورت نسبت به مابقي خدمت همانند‌ ساير مشمولين با آنان رفتار خواهد شد.

تبصره 3 (الحاقي 01ˏ09ˏ1366)- آئيننامه اجرائي اين قانون توسط وزارتخانه‌هاي دفاع، سپاه و كشور ظرف سه ماه تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد.