بخشنامه سازمان امور مالياتي كشور در خصوص ابلاغ آيين نامه اجرايي ماده 95 قانون مالياتهاي مستقيم اصلاحي مصوب 1394/4/31

مصوب 1394/12/09 وزير امور اقتصادي و دارايي




پرده زمانی: مرحله تصویب:

ابلاغ آيين نامه اجرايي موضوع ماده 95 اصلاحي قانون مالياتهاي مستقيم مصوب 31 /4 /1394

با توجه به قسمت اخير ماده 95 اصلاحي مصوب31 /4 /1394 قانون مالياتهاي مستقيم، به پيوست آيين نامه اجرايي مربوط به نوع دفاتر، اسناد و مدارك و روشهاي نگهداري آنها اعم از ماشيني(مكانيزه) و دستي و نمونه اظهارنامه مالياتي و نيز نحوه ارائه آنها براي رسيدگي و تشخيص درآمد مشمول ماليات كه طي شماره 230761 مورخ 4 /12 /1394 به تصويب وزير محترم امور اقتصادي و دارائي رسيده است، جهت اطلاع و اقدام لازم ابلاغ مي گردد.
مقررات اين آيين نامه براي عملكرد سال 1395 لازم الاجرا مي باشد و نسبت به اشخاص حقوقي كه سال مالي آن ها از 1 /1 /1395 و به بعد آغاز مي گردد، جاري است و نسبت به اشخاصي كه شروع سال مالي آنها قبل از تاريخ مزبور مي باشد مفاد آيين نامه قبلي مجري خواهد بود.

سيدكامل تقوي نژاد
رييس كل سازمان امور مالياتي كشور

شماره: ۲۳۰۷۶۱
تاريخ:۰۴ /۱۲ /۱۳۹۴
وزارت امور اقتصادي و دارايي
بسمه تعالي

وزير امور اقتصادي و دارايي به پيشنهاد شماره ۲۳۰۱۳ مورخ ۲۸ /۱۱ /۱۳۹۴ سازمان امور مالياتي كشور و به استناد ماده ۹۵ اصلاحيه قانون ماليات هاي مستقيم مصوب ۳۱ /۰۴ /۱۳۹۴ آيين نامه اجرايي اين ماده را به شرح زير تصويب نمود:

آيين نامه اجرايي مربوط به نوع دفاتر، اسناد و مدارك و روش هاي نگهداري آنها اعم از ماشيني (مكانيزه) و دستي و نمونه اظهارنامه مالياتي و نيز نحوه ارائه آنها براي رسيدگي و تشخيص درآمد مشمول ماليات موضوع ماده ۹۵ اصلاحي مصوب ۳۱ /۰۴ /۱۳۹۴ قانون ماليات هاي مستقيم»

فصل اول - تعاريف

ماده ۱ - در اين آيين نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح ذيل، به كار مي روند:

سازمان: سازمان امور مالياتي كشور.

قانون: قانون ماليات هاي مستقيم مصوب سال ۱۳۶۶ و اصلاحيه هاي بعدي آن.

دفتر روزنامه: دفتر روزنامه دفتري است كه كليه معاملات و رويدادهاي مالي و محاسباتي با رعايت اصول و ضوابط مربوط به تنظيم دفاتر تجاري مربوط به تنظيم دفاتر تجاري موضوع قانون تجارت، اصول و ضوابط و استانداردهاي حسابداري، در آن ثبت مي گردد. دفتر مذكور مي تواند به صورت دستي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) باشد.

دفتر كل: دفتري است كه عمليات ثبت شده در دفتر يا دفاتر روزنامه برحسب سرفصل يا كدگذاري حسابها در صفحات مخصوص آن ثبت مي شود به ترتيبي كه تنظيم صورت هاي مالي لازم از آن امكان پذير باشد. دفتر مذكور مي تواند به صورت دستي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) باشد.

دفتر روزنامه و كل مشترك: دفتري است كه داراي ستون هايي براي سرفصل حساب هاي متفاوت باشد، به طوري كه اشخاص حقوقي و حقيقي با ثبت و نگهداري دفتر مذكور بر طبق اصول و ضوابط و استانداردهاي حسابداري بتوانند نتايج عمليات خود را از آن استخراج و صورت هاي مالي لازم تهيه نمايند.

دفتر معين: دفتري است دستي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) كه براي تفكيك و مجزا ساختن هر يك از حساب هاي دفتر كل برحسب مقتضيات و شرايط حساب ممكن است نگهداري شود. كارت هاي حساب در حكم دفاتر معين است.

ساير دفاتر: دفاتري كه به استناد مقررات قانوني مربوط از جمله قانون محاسبات عمومي و قانون شهرداري ها به عنوان دفاتر مورد استفاده قرار مي گيرند.

اظهارنامه مالياتي: اظهارنامه مالياتي فرمي است به منظور اظهار درآمدها، هزينه ها، دارايي ها، بدهي ها، سرمايه، معافيت ها، درآمد مشمول ماليات، ماليات، بخشودگي مالياتي و همچنين اطلاعات هويتي و مكاني حسب مورد كه براي صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقي موضوع قانون ماليات هاي مستقيم، برحسب نوع و حجم فعاليت اشخاص مذكور مطابق نمونه هايي كه توسط سازمان، تهيه و اعلام مي شود.

سند حسابداري: فرمي است كاغذي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) كه يك يا چند رويداد مالي و محاسباتي طبق اصول و ضوابط حسابداري در آن ثبت و حاوي تجزيه حساب ها و توضيحات مربوط، متكي به مدارك بوده و با تأييد اشخاص مجاز، قابل ثبت در دفاتر مي باشد.

مدارك حساب: عبارت از مستنداتي است دستي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) كه بيانگر وقوع يك يا چند فعاليت يا رويداد مالي يا محاسباتي بوده و اسناد حسابداري يا دفاتر بر مبناي آنها تنظيم و تحرير مي گردد.

صورتحساب فروش كالا يا ارائه خدمات: فرمي است كه در موارد فروش كالا يا ارائه خدمات بصورت دستي يا شماره سريال چاپي و يا ماشيني با شماره سريال ماشيني و يا توسط سامانه صندوق فروش (صندوق ماشيني (مكانيزه) فروش) صادر مي گردد.

سامانه صندوق فروش (صندوق ماشيني (مكانيزه) فروش): پايانه اي است شامل سخت افزار و نرم افزار با امكان اتصال به سامانه سازمان، كه قابليت لازم از قبيل، ثبت خريد و فروش كالا و خدمات و هزينه ها را حسب نوع و اندازه فعاليت واحد كسب و كار دارد.

مصرف كننده نهايي: شخص حقيقي است كه كالا و خدمات را متناسب با نياز خود براي مصارف شخصي خريداري كند و از آن براي عرضه كالاها و خدمات به ديگران استفاده ننمايد.

سامانه ثبت برخط معاملات(الحاقي 20ˏ03ˏ1396): سامانه اي است كه فروشنده از طريق ورود به آن اقدام به صدور صورتحساب الكترونيكي نموده و خريدار با ورود به سامانه مزبور در صورت تأييد آن (صورتحساب مربوطه)، صورتحساب، نهايي شده و براي آن كد رهگيري صادر مي گردد.

فصل دوم - گروه بندي مؤديان صاحبان مشاغل

ماه 2- صاحبان مشاغل بر اساس شاخص ‌ها و معيارهايي از قبيل نوع و حجم فعاليت به شرح ذيل گروه‌ بندي مي ‌شوند:
1- گروه اول؛
2- گروه دوم؛
3- گروه سوم.

ماده ۲ (اصلاحي 14ˏ08ˏ1399)- صاحبان مشاغل بر اساس شاخص ها و معيارهايي از قبيل نوع و يا حجم فعاليت به شرح ذيل گروه بندي مي شوند:
۱ - گروه اول
۲ - گروه دوم
۳ - گروه سوم

الف(الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- گروه اول:
اشخاص ذيل از لحاظ انجام تكاليف موضوع اين آيين ‌نامه جزو مؤديان گروه اول محسوب مي‌ شوند.
1- كليه واردكنندگان و صادركنندگان.
2- صاحبان كارخانه‌ ها و واحدهاي توليدي و بهره‌ برداران معادن داراي پروانه بهره ‌برداري از وزارتخانه ‌ها يا مراجع ذيربط.
3- صاحبان هتل‌ هاي سه ستاره و بالاتر.
4- صاحبان بيمارستان‌ ها، زايشگاه‌ ها، درمانگاه‌ ها، كلينيك ‌هاي تخصصي.
5- صاحبان مشاغل صرافي.
6- صاحبان فروشگاه‌ هاي زنجيره‌ اي داراي مجوز فعاليت از وزارتخانه و يا مراجع ذيربط.
7- صاحبان مؤسسات حسابرسي، حسابداري و دفترداري،‌خدمات مالي و ارائه ‌دهندگان خدمات مديريتي، مشاوره ‌اي، انفورماتيك و طراحي سيستم.
8- صاحبان مؤسسات حمل و نقل موتوري، زميني، دريايي و هوايي اعم از مسافري و يا باربري.
9- ساير صاحبان مشاغل و حرفي كه درآمد ابرازي (فروش كالا يا فروش توأم كالا و ارائه خدمت) بر اساس اظهارنامه مالياتي عملكرد دو سال قبل (اظهارنامه تسليمي خرداد ماه هر سال مبناي تعيين گروه‌ بندي سال بعد از تسليم اظهارنامه عملكرد مي‌ باشد. به عنوان مثال، مبلغ فروش و ساير درامدهاي مندرج در اظهارنامه مالياتي عملكرد سال 1397 مبناي گروه‌ بندي سال 1399 مي ‌باشد) يا آخرين درآمد قطعي شده (فروش كالا يا فروش توأم كالا و ارائه خدمت) آن‌ ها بيش از مبلغ پنجاه و پنج ميليارد ريال باشد. (مشروط به ابلاغ برگ قطعي حداكثر تا پايان دي ماه سال قبل به شخص مؤدي يا نماينده قانوني وي).

ب(الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- گروه دوم:
ساير صاحبان مشاغل و حرفي كه درآمد ابرازي (فروش كالا يا فروش توأم كالا و ارائه خدمت) دوسال قبل آنها و يا آخرين درآمد قطعي شده آنها( فروش كالا يا فروش توأم كالا و ارائه خدمت) بيش از هجده ميليارد ريال و مساوي يا كمتر ازمبلغ پنجاه و پنج ميليارد ريال باشد. (مشروط به ابلاغ برگ قطعي حداكثر تا پايان دي ماه سال قبل به شخص مودي يا نماينده قانوني وي.)

ج(الحاقي 14ˏ08ˏ1399): گروه سوم:
صاحبان مشاغلي كه در گروه هاي اول و دوم قرار نمي‌ گيرند جزو گروه سوم محسوب مي‌ شوند.

تبصره 1 (الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- سازمان مي تواند در صورت تشخيص ضرورت تا پايان دي ماه هر سال فهرست مشاغل افزوده شده به گروه اول براساس نوع فعاليت را تهيه و از طريق درج آگهي در روزنامه رسمي كشور و يكي از روزنامه ‌هاي كثيرالانتشار و يا از طريق تشكل ‌هاي صنفي و حرفه ‌اي ذي ‌ربط به موديان مالياتي اعلام ‌‌نمايد. موديان اخيرالذكر از ابتداي سال مالياتي بعد از اعلام مكلف به اجراي تكاليف تعيين شده مربوط به گروه اول خواهند بود.

تبصره 2 (الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- در مواردي كه موديان صرفا به فعاليت ارائه خدمت اشتغال داشته باشند، پنجاه درصد ( 50%) نصاب‌ هاي تعيين شده مبناي گروه بندي مي‌ باشد.

تبصره 3 (الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- در مشاغل مشاركتي اعم از اختياري يا قهري، درآمد ابرازي و يا قطعي شده مشاركت ملاك عمل مي ‌باشد.

تبصره 4 (الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- صاحبان مشاغل و حرف موضوع اين آيين‌ نامه در اولين سال ايجاد(تأسيس) به استثناء مودياني كه به واسطه موضوع فعاليت جزو گروه اول طبقه ‌بندي شده اند، جزو گروه سوم محسوب و از سال سوم فعاليت به بعد مي بايست بر اساس نصاب ‌هاي مقرر طبقه بندي شده و نسبت به انجام تكاليف قانوني عمل نمايند.

تبصره 5 (الحاقي 14ˏ08ˏ1399)- تسليم اظهارنامه گروه‌هاي بالاتر توسط صاحبان مشاغلي كه در گروه هاي پايين ‌تر قرار دارند (صاحبان مشاغل گروه سوم اظهارنامه گروه اول يا دوم ارائه نمايند يا صاحبان مشاغل گروه دوم اظهارنامه گروه اول تسليم نمايند) منعي ندارد، لكن صرف انجام اين امر مودي را در گروه هاي بالاتر قرار نخواهد داد.

الف - حجم فعاليت:


گروه

شرح

اول

مجموع مبلغ فروش كالا و خدمات سال قبل يا ده برابر درآمد مشمول ماليات قطعي شده (قبل از كسر معافيت) طبق آخرين برگ ماليات قطعي (مجموع اصلي و متمم) عملكرد سال 1391 و به بعد كه تا تاريخ پايان دي ماه سال قبل از شرون سال مالياتي ابلاغ شده باشد، هر كدام بيشتر از مبلغ سي ميليارد و بيشتر باشد.

دوم

مجموع مبلغ فروش كالا و خدمات سال قبل يا ده برابر درآمد مشمول ماليات قطعي شده (قبل از كسر معافيت) طبق آخرين برگ ماليات قطعي (مجموع اصلي و متمم) عملكرد سال 1391 و به بعد كه تا تاريخ پايان دي ماه سال قبل از شرون سال مالياتي ابلاغ شده باشد. هر كدام بيشتر از مبلغ ده ميليارد و تا سي ميليارد ريال باشد.

سوم

مودياني كه در گروه هاي اول و دوم قرار نمي گيرند، جز گروه سوم محسوب مي شوند.

تبصره ۱ - در مواردي كه صرفا ارائه خدمات باشد، ۵۰ ٪ مبالغ تعيين شده ملاك عمل مي باشد.

تبصره ۲ - در مشاركت مدني جمع مبلغ فروش كالا و خدمات و يا درآمد مشمول ماليات قطعي شده كليه شركاء ملاك عمل مي باشد.

تبصره ۳ - مجموع مبلغ فروش كالا و خدمات سال قبل بر اساس فعاليت مودي در سال قبل مي باشد.

ب - نوع فعاليت:
اشخاص ذيل فارغ از حجم فعاليت موضوع بند الف فوق از لحاظ انجام تكاليف موضوع اين آيين نامه جزء مؤديان گروه اول محسوب مي شوند.
1 - دارندگان كارت بازرگاني (واردكنندگان و صادركنندگان)؛
2 - صاحبان كارخانه ها و واحدهاي توليدي و بهره برداران معادن داراي جواز تأسيس و پروانه بهره برداري از وزارتخانه ذي ربط؛
3 - صاحبان هتل هاي سه ستاره و بالاتر؛
4 - صاحبان بيمارستان ها، زايشگاه ها، كلينيك هاي تخصصي؛
5 - صاحبان مشاغل صرافي؛
6 – فروشگاه هاي زنجيره اي داراي مجوز فعاليت از وزارتخانه ذي ربط؛

تبصره ۱ - مؤديان مالياتي كه در هر گروه قرار مي گيرند تا سه سال بعد، از نظر انجام تكاليف قانوني در طبقات پايين تر قرار نخواهند گرفت.

تبصره ۲ - در دو سال اول شروع فعاليت صاحبان مشاغل به استثنا مؤدياني كه بر اساس نوع فعاليت در گروه اول قرار مي گيرند، انتخاب گروه و انجام تكاليف قانوني مربوط به انتخاب مؤدي خواهد بود.

تبصره ۳ - صاحبان مشاغلي كه در گروه هاي دوم يا سوم قرار مي گيرند، مي توانند در هر سال مالياتي نسبت به انجام تكاليف گروه بالاتر اقدام نمايند. در اين صورت مكلف به رعايت مقررات مربوط خواهند بود.

فصل سوم - اظهارنامه مالياتي و نحوه ارائه آن

ماده 3 (اصلاحي 14ˏ08ˏ1399)- فرم اظهارنامه ‌هاي مالياتي براي اشخاص حقوقي و صاحبان مشاغل (گروه‌ هاي اول، دوم و سوم) موضوع اين آيين نامه بايد حداقل شامل موارد زير باشد:

گروه اول:

۱ - اطلاعات هويتي:
۱ – ۱ - اطلاعات هويتي و مكاني.
۲ – ۱ - مجوزهاي فعاليت اقتصادي.

۲ - درآمد مشمول ماليات، بخشودگي هاي مالياتي، معافيت هاي قانوني و ماليات متعلق.

۳ - موجودي مواد و كالا در اول و پايان دوره.

۴ - واردات و صادرات كالاها و خدمات.

۵ - صورت حساب سود و زيان.

۶ - ترازنامه.

۷ - اطلاعات شركاء.

۸ - اطلاعات حساب هاي بانكي مربوط به فعاليت شغلي.

گروه دوم:

۱ - اطلاعات هويتي:
۱ – ۱ - اطلاعات هويتي و مكاني.
۲ – ۱ - مجوزهاي فعاليت اقتصادي.

۲ - درآمد مشمول ماليات، بخشودگي هاي مالياتي، معافيت هاي قانوني و ماليات متعلق.

۳ - موجودي مواد و كالا در اول و پايان دوره.

۴ - صورت درآمد و هزينه (اطلاعات خريد و فروش كالا و خدمات و هزينه هاي مربوط).

۵ - اطلاعات اموال و دارايي ها مربوط به فعاليت شغلي.

۶ - اطلاعات شركاء.

۷ - اطلاعات حساب هاي بانكي مربوط به فعاليت شغلي.

گروه سوم:

1 - اطلاعات هويتي:
1 – 1 - اطلاعات هويتي و مكاني.
2 – 1 - مجوزهاي فعاليت اقتصادي.

2 - درآمد مشمول ماليات ،بخشودگي هاي مالياتي، معافيت هاي قانوني و ماليات متعلق.
2 – 1 - خلاصه درآمد و هزينه (اطلاعات خريد و فروش كالا و خدمات و هزينه هاي مربوط).
2 – 2 - اطلاعات شركاء.
3 – 2 - اطلاعات حساب هاي بانكي مربوط به فعاليت شغلي.

تبصره (اصلاحي 14ˏ08ˏ1399)- در مواردي كه هر يك از اقلام اطلاعاتي فرم اظهارنامه مالياتي اشخاص حقوقي و صاحبان مشاغل براي هر يك از موديان فاقد موضوعيت باشد، عدم تكميل آن خللي به اعتبار اظهارنامه وارد نخواهد كرد.

ماده 4 - موديان موضوع اين آيين نامه مكلفند اظهارنامه مالياتي خود را براي هر سال مالياتي (بصورت انفرادي يا مشاركت) در موعد مقرر قانوني بصورت الكترونيكي از طريق درگاه هاي الكترونيكي سازمان تسليم نمايند. سازمان مي تواند در مواردي كه مقتضي بداند تسليم اظهارنامه غيرالكترونيكي را بپذيرد.

تبصره تسليم اظهارنامه در اجراي ماده ۱۷۸ قانون مورد پذيرش مي باشد.

فصل چهارم - مشخصات دفاتر:

ماده ۵ - انواع دفاتر موضوع اين آيين نامه عبارتند از:
۱ - دفتر روزنامه.
۲ - دفتركل.
۳ - دفتر روزنامه و كل مشترك.
۴ - دفتر معين.
۵ - ساير دفاتر.

فصل پنجم - تكاليف مؤديان در خصوص نگهداري دفاتر و يا اسناد و مدارك

ماده ۶ - مقررات مربوط به روش هاي نگهداري دفاتر و اسناد و مدارك:

الف - صاحبان مشاغلي كه در گروه اول قرار مي گيرند و كليه اشخاص حقوقي مكلف به نگهداري دفاتر روزنامه و كل يا ساير دفاتر حسب مورد دستي يا ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) متكي به اسناد و مدارك با رعايت موارد زير مي باشند:

۱ - رويدادهاي مالي بايد بر اساس استانداردهاي حسابداري و روزانه به ترتيب تاريخ وقوع در دفتر روزنامه ثبت و حداكثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر كل منتقل گردد.

۲ - مؤدياني كه دفاتر دستي نگهداري مي نمايند، مكلفند براي هر سال مالياتي فقط از دفاتري كه طي سال مالياتي قبل نزد مراجع قانوني ذي ربط ثبت شده استفاده نمايند. در مواردي كه دفاتر ثبت شده مذكور در هر سال براي ثبت عمليات مالي موديان تا پايان سال مالياتي كفايت ننمايد، مجاز به استفاده از دفاتر ثبت شده طي همان سال مي باشند.

۳ - موديان براي استفاده از سيستم الكترونيكي (نرم افزار) جهت ثبت رويدادهاي مالي خود، مكلفند از نرم افزارهاي مورد قبول كه داراي ويژگي ها، معيارها و ضوابط اعلامي سازمان باشد استفاده نمايند. سازمان موظف است ويژگي ها، معيارها و ضوابطي كه نرم افزار بايد دارا باشد را اعلان عمومي كند.

۱ – ۳ - استفاده از نرم افزارهاي قبلي تا مدت سه سال از لازم الاجرا شدن اصلاحيه قانون (۱ /۱ /۱۳۹۵) مجاز خواهد بود. استفاده از نرم افزارهاي مذكور بعد از مهلت فوق الذكر منوط به مطابقت آن با ويژگي ها، معيارها و ضوابط اعلامي از سوي سازمان است.
موديان مكلفند تا قبل از مطابقت نرم افزار مورد استفاده با ويژگي ها، معيارها و ضوابط اعلامي از سوي سازمان، حداقل ماهي يك بار خلاصه عمليات داده شده به ماشين هاي الكترونيكي را در دفتر روزنامه ثبت و حداكثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر كل منتقل كنند.
در اجراي اين بند، سازمان مي تواند به منظور بررسي انجام وظايف محوله از ظرفيت علمي و تخصصي اشخاص حقوقي دولتي و غيردولتي استفاده نمايد.

۴ - نگهداري دفتر روزنامه واحد براي ثبت كليه عمليات و يا دفاتر روزنامه متعدد براي هر بخش از عمليات مجاز است.

۵ - اشتباه در شماره گذاري صفحات و همچنين اشتباهات ناشي از ثبت دفاتر در مراجع قانوني ذي ربط در صورت احراز، خللي به اعتبار دفاتر وارد نخواهد كرد.

۶ - نوشتن دفاتر با وسايلي كه به سهولت قابل محو است (مانند مواد گرافيت) در دفاتر دستي ممنوع است.

۷ - دفاتر و اسناد حسابداري مي بايست بر اساس واحد پول رايج كشور و همچنين به زبان فارسي تحرير گردد.

۸ - در مواردي كه دفاتر موضوع اين آيين نامه توسط مقامات قضايي يا ساير مراجع قانوني و يا به عللي خارج از اختيار مودي از دسترس مودي خارج شود صاحب دفاتر مي بايد از تاريخ وقوع اين امر حداكثر ظرف دو ماه دفاتر جديد ثبت و عمليات آن مدت را در دفاتر جديد تحرير كند و تاخير تحرير عمليات در اين مدت به اعتبار دفاتر خللي وارد نخواهد كرد.

۹ - تاخير تحرير دفاتر در مورد اشخاص حقوقي جديدالتاسيس از تاريخ ثبت شخص حقوقي و در مورد ساير اشخاص از تاريخ شروع فعاليت تا دو ماه مجاز خواهد بود.

10 - اشخاصي كه داراي شعبه هستند مكلفند با توجه به روش هاي حسابداري مورد عمل، خلاصه عمليات شعبه يا شعب خود را در صورتي كه داراي دفاتر ثبت شده باشند، لااقل سالي يكبار (تا قبل از بستن حساب ها) و در غير اين صورت عمليات هر ماه را تا پايان ماه بعد در دفاتر مركز ثبت كنند.

۱۱ - ثبت دفاتر ضمن سال مالي مشروط بر اينكه تا تاريخ ثبت هيچگونه فعاليت مالي و پولي صورت نگرفته باشد، مجاز است.

۱۲ - ارائه دفاتر سفيد و نانويي در حكم عدم ارائه دفاتر محسوب مي شود.

13 - مؤديان مكلف به نگهداري دفاتر، بايد نسبت به نگهداري دفاتر و اسناد و مدارك اقدام و در صورت درخواست اداره امور مالياتي ارائه نمايند. در مورد نگهداري دفاتر و اسناد و مدارك به صورت ماشيني، اطلاعات بايد به همان قالبي (فرمتي) كه توليد، ارسال يا دريافت شده، نگهداري شود.

ب - صاحبان مشاغلي كه در گروه دوم قرار مي گيرند، مكلفند براي هر سال مالياتي اسناد و مدارك مربوط به معاملات خود از قبيل اسناد درآمدي فروش كالا يا ارائه خدمات و ساير درآمدها و اسناد خريد كالا، خدمات و دارايي و ساير اسناد هزينه هاي انجام شده را به تفكيك و به ترتيب تاريخ وقوع هر يك از رويدادهاي مالي نگهداري و صورت درآمد و هزينه خود را ماهانه به شرح فرم پيوست (1) بر اساس آن تنظيم نمايند.

پ – صاحبان مشاغلي كه در گروه سوم قرار مي گيرند مكلفند براي هر سال مالياتي اسناد و مدارك مربوط به معاملات خود از قبيل اسناد درآمدي فروش كالا يا ارائه خدمات و ساير درآمدها و اسناد خريد كالا و خدمات و ساير اسناد هزينه هاي انجام شده را نگهداري و خلاصه درآمد و هزينه سالانه خود را به شرح فرم پيوست (2) بر اساس آن تنظيم نمايند.

ت ‌- مؤدياني كه رويدادهاي مالي خود را به صورت ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) ثبت و نگهداري مي نمايند (به استثناي مؤديان گروه اول)، نيازي به ارائه دفاتر به صورت دستي ندارند. نگهداري اسناد و مدارك حساب به صورت ماشيني يا دستي الزامي است.

فصل ششم - تكاليف صاحبان مشاغلي كه از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشيني) (مكانيزه) فروش) استفاده مي نمايند:

ماده ۷ - صاحبان مشاغلي كه نسبت به نصب و استفاده از سامانه صندوق فروش (صندوق ماشيني (مكانيزه) فروش) اقدام مي نمايند در صورت رعايت آيين نامه اجرايي موضوع تبصره ۲ ماده ۱۶۹ قانون در نگهداري و ارائه اطلاعات مربوط، تكليفي براي نگهداري دفاتر موضوع اين آيين نامه نخواهند داشت. اشخاص حقوقي مشمول حكم اين ماده نمي باشند.

فصل هفتم : صورتحساب فروش و نحوه صدور و ارائه آن

ماده 8 (اصلاحي 20ˏ03ˏ1396)- موديان موضوع اين آيين نامه بايد در موارد فروش كالا و يا ارائه خدمات صورتحساب نوع اول يا نوع دوم حسب مورد بشرح زير صادر و نگهداري نمايند:
درج شناسه كالا در صورتحساب معاملات الزامي مي باشد.

۱ - صورتحساب نوع اول بايد داراي شماره سريال چاپي يا ماشيني حسب مورد، تاريخ و حداقل در برگيرنده اطلاعات هويتي شامل نام، نام خانوادگي يا نام شخص حقوقي، شماره اقتصادي، نشاني كامل و كدپستي فروشنده و خريدار و مشخصات كالا يا خدمات ارائه شده، مقدار و مبلغ آن باشد.

تبصره - در صورت فروش به مصرف كننده نهايي درج مشخصات خريدار از نظر اين آيين نامه الزامي نمي باشد.

۲ - صورتحساب نوع دوم كه صرفاً در موارد استفاده از سامانه صندوف فروش (صندوق ماشيني (مكانيزه) فروش) صادره مي شود بايد داراي شماره سريال ماشيني، تاريخ و حداقل در برگيرنده اطلاعات هويتي شامل نام، نام خانوادگي يا نام شخص حقوقي، شماره اقتصادي، نشاني كامل و كدپستي فروشنده و مشخصات كالا يا خدمات ارائه شده، مقدار و مبلغ آن باشد.
در مورد بندهاي ۱ و ۲ فوق تا زماني كه شماره اقتصادي صادر نشده است درج شماره يا شناسه ملي در صورتحساب الزامي است.

3 (الحاقي 20ˏ03ˏ1396)- صورتحساب نوع سوم (صورتحساب الكترونيكي) كه داراي شماره سريال ماشيني، تاريخ و حداقل دربرگيرنده اطلاعات هويتي شامل نام، نام خانوادگي يا نام شخص حقوقي، شماره اقتصادي، نشاني كامل و كد پستي فروشنده و خريدار و مشخصات كالا يا خدمات ارائه شده، مقدار و مبلغ بوده و از طريق سامانه ثبت بر خط معاملات صادر و داراي كد رهگيري سازمان امور مالياتي كشور مي باشد.

تبصره 1(اصلاحي 20ˏ03ˏ1396): سازمان مي تواند تمام يا برخي از موديان موضوع اين آيين نامه را طبق اعلام كتبي به مودي ذي ربط حداكثر تا شش ماه پس از پايان هر سال مالياتي جهت اجرا از ابتداي سال مالي بعد به صدور صورتحساب نوع سوم از ابتداي سال مالياتي بعد مكلف نمايد.

تبصره 2(الحاقي 25ˏ05ˏ1396)- در صورتي كه صاحبان مشاغل گروه سوم اين آيين نامه، مشمول اجراي قانون ماليات بر ارزش افزوده نباشند، براي معاملات خود تا سقف 5 ٪ حد نصاب معاملات كوچك موضوع تبصره 3 قانون برگزاري مناقصات، الزامي به صدور صورت حساب نخواهند داشت.
مفاد اين حكم در موارد درخواست صدور صورتحساب از سوي خريدار جاري نمي باشد، رعايت ساختار صورت حساب موضوع اين ماده براي اين گونه صورت حساب ها الزامي نمي باشد.
اين تبصره از ابتداي سال 1395 قابل اجراء خواهد بود.

فصل هشتم - ساير مقررات

ماده ۹ - تغيير روش نگهداري دفاتر، اسناد حسابداري از ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) به دستي و بالعكس طي سال مالياتي يا دوره مالي حسب مورد مجاز نخواهد بود.

ماده ۱۰ – هر يك از دفاتر مزبور مي تواند به صورت ماشيني (مكانيزه الكترونيكي) و دستي نگهداري شود و مؤدياني كه از هر يك از روش هاي فوق استفاده مي نمايند مكلف به رعايت الزامات مربوط طبق اين آيين نامه در هر يك از روش هاي مذكور حسب مورد مي باشند.

ماده ۱۱ - سازمان مي تواند تمام يا برخي از موديان موضوع اين آيين نامه را طبق اعلام كتبي به مؤدي ذيربط حداكثر تا شش ماه پس از پايان هر سال مالياتي جهت اجرا از ابتداي سال مالي بعد به نگهداري دفاتر و اسناد حسابداري به صورت ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) مكلف نمايد.

ماده ۱۲ - اشخاصي كه دفاتر و اسناد حسابداري خود را به صورت ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) نگهداري مي نمايند مكلفند حسب درخواست كتبي ماموران مالياتي ذي ربط، هنگام رسيدگي ضمن ارائه دستورالعمل نحوه كار با نرم افزار مالي و حسابداري مربوط، رمز دسترسي لازم به اطلاعات نرم افزار را ارائه نمايند، در غير اينصورت در حكم عدم تسليم دفاتر خواهد بود.

ماده ۱۳ - مؤدياني كه از دفاتر و اسناد حسابداري ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) استفاده مي نمايند مكلفند حسب درخواست كتبي ماموران مالياتي ذيربط، اطلاعات مورد نياز براي رسيدگي را در لوح فشرده، به ماموران ياد شده ارائه نمايند.

ماده ۱۴ - مؤدياني كه از دفاتر و اسناد حسابداري دستي استفاده مي نمايند مكلفند حسب درخواست كتبي ماموران مالياتي ذي ربط دفاتر و اسناد و مدارك را براي رسيدگي به ماموران مالياتي ياد شده ارائه نمايند.

فصل نهم : نحوه ارائه دفاتر و اسناد و مدارك

ماده ۱۵ - دفاتر، صورت درآمد و هزينه ماهانه، خلاصه درآمد و هزينه سالانه و اسناد و مدارك حسب مورد با درخواست كتبي اداره امور مالياتي و يا گروه رسيدگي در روز و محل تعيين شده در برگ درخواست ارائه دفاتر و يا اسناد و مدارك (محل اقامتگاه قانوني مودي و يا محلي كه قبلا به صورت مكتوب به اداره امور مالياتي اعلام شده است و يا محل اداره امور مالياتي حسب مورد با توجه به نوع حسابرسي مالياتي) تحويل و توسط اداره امور مالياتي صورت مجلس مي گردد.

فصل دهم : موارد رد دفاتر

ماده 16 - تخلف از تكاليف مقرر در اين آئين نامه در موارد زير موجب رد دفاتر مي باشد:

۱ - در صورتي كه دفاتر ارائه شده نزد مراجع ذي ربط به ثبت نرسيده باشد يا فاقد يك يا چند برگ باشد.

۲ - عدم ثبت يك يا چند فعاليت مالي در دفاتر به شرط احراز.

۳ - تأخير تحرير دفاتر روزنامه بيش از ۱۵ روز و تأخير تحرير دفتر كل زايد بر حد مجاز مندرج در اين آئين نامه.

۴ - عدم ثبت عمليات شعبه يا شعب در دفاتر مركز طبق مقررات اين آئين نامه.

۵ - در مواردي كه دفاتر مزبور به ادعاي مؤدي از دسترس وي خارج شده باشد و غير اختياري بودن موضوع مورد تأييد بالاترين مسئول اداره امور مالياتي ذيربط قرار نگيرد.

6 (اصلاحي 20ˏ03ˏ1396)- عدم تطبيق مندرجات دفاتر قانوني با اطلاعات موجود در سيستم هاي ماشيني (مكانيزه – الكترونيكي) و يا سامانه ثبت بر خط معاملات در مورد اشخاصي كه از سيستم هاي مذكور استفاده و يا مكلف به استفاده از سامانه ياد شده مي باشند.

۷ - جاي سفيد گذاشتن بيش از حد معمول در دفتر روزنامه.

۸ - عدم ارائه يك يا چند جلد از دفاتر ثبت شده اعم از تحرير شده و نانويي.

۹ - تغيير نرم افزار حسابداري مورد استفاده در طي سال مالياتي بدون اطلاع قبلي اداره امور مالياتي ذي ربط.

۱۰ - تغيير روش نگهداري دفاتر، اسناد حسابداري از ماشيني (مكانيزه - الكترونيكي) به دستي و بالعكس طي سال مالياتي يا دوره مالي.

۱۱ - تحرير دفاتر به غير از پول رايج كشور و زبان فارسي.

۱۲ - حذف برخي از عمليات در دفاتر الكترونيكي.

تبصره - در مورد بند ۸ اين ماده چنانچه سفيد ماندن براي ثبت تراز افتتاحي باشد موجب رد دفاتر نخواهد بود و همچنين سفيد ماندن ذيل صفحات دفتر در آخر هر روز يا هر هفته يا هر ماه به شرطي كه اسناد داراي شماره رديف بوده و قسمت سفيد مانده با خط بسته شود، به اعتبار دفتر خللي وارد نمي آورد.

ماده ۱۷ - هيات سه نفري حسابرسان موضوع بند ۳ ماده ۹۷ قانون ماليات هاي مستقيم (اصلاحيه مورخ ۲۷ /۱۱ /۱۳۸۰)، در صورتي كه با توجه به دلايل توجيهي مؤدي و نحوه تحرير دفاتر و رعايت استانداردهاي حسابداري و درجه اهميت ايرادات مطروحه از سوي اداره امور مالياتي و رعايت واقعيت امر، احراز نمايند كه ايرادات مزبور به اعتبار دفاتر خللي وارد نمي نمايد، مكلف است نظر خود را مبني بر قبولي دفاتر و اسناد و مدارك اعلام نمايند.

تبصره - در اجراي مقررات تبصره ماده ۹۷ قانون، مفاد اين فصل به مدت سه سال (عملكرد سال ۱۳۹۵ لغايت ۱۳۹۷) و صرفا در ادارات امور مالياتي كه طرح جامع مالياتي به صورت كامل اجرا نشده است، جاري مي باشد.

اين آيين نامه در اجراي ماده ۹۵ قانون ماليات هاي مستقيم مصوب ۳۱ /۴ /۱۳۹۴ به پيشنهاد سازمان امور مالياتي كشور در ده فصل و ۱۷ ماده و ۱۰ تبصره به تصويب و مقررات آن از ۱ /۱ /۱۳۹۵ لازم الاجرا بوده و نسبت به اشخاص حقوقي كه سال مالي آنها با سال شمسي منطبق نباشد، در مورد سال مالي كه از ۱ /۱ /۱۳۹۵ به بعد آغاز مي گردد جاري بوده و نسبت به سال مالي قبل از آن مفاد آئين نامه قبلي مجري مي باشد.

علي طيب نيا